vrijdag 15 mei 2015

Apenland (boekenlijstboek 6)

Tommy Drop, 7 jaar oud, was een brave jongen met een enorme bos bruine krullen. Hij was er zelf heilig van overtuigd dat hij een brave knul was. Daar was dan ook alles mee gezegd. 
Laten we het erop houden dat hij alles wat hij moest, aan zijn laars lapte en alles wat hij - als compensatie bedoeld - mocht, met beide handen aangreep. Zo gebeurde het dat hij op een namiddag na het stelen van een snoepje en een klap in zijn gezicht, besloot op de rug van een duizendpoot te klimmen. 
"Als je meegaat ben je heel de dag weg, vind je dat niet erg?", vroeg de duizendpoot voor de zekerheid. Tommy antwoordde licht geïrriteerd "Jahaaa, meneer de rups, loop maar". Nu was het de beurt van de duizendpoot om geïrriteerd te raken. "Ik ben geen rups, jongeman, en daar ben ik trots op. Als je dat nog een keer zegt, geef ik je met al mijn negenduizend negenhonderdnegenennegentig pootjes een rammel op je harses!" Zelfs voor bastaard Tommy Drop was dat een waarschuwing die voldeed. Zwijgend stapte hij op de wat slijmerige rug van de duizendpoot. "Je bent de eerste die met me mee gaat, weet je. Ik heb altijd al kinderen die gek werden van grote mensen willen rondleiden. Ik noem het vluchtpsychologie. Soms is het gewoon beter om even afstand te houden, begrijp je?" Verward door het besef waar hij nou eigenlijk mee bezig was, knikte tommy. Het viel hem voor het eerst op dat de duizendpoot heupen had. Ze wiegden zachtjes op en neer terwijl een oorverdovend slijmerig geluid van het kruipende voortbewegen op de achtergrond speelde. "Meestal zeggen ze dat ze niet mee mógen, omdat hun ouders ze geleerd hebben dat ze niet met vreemden mee mogen gaan, snap je?" Tommy antwoordde vastbesloten - hij hield wel van een weerwoord - dat hij dat nog nooit had gehoord in zijn huis. "Mijn vader nodigt heel vaak vreemden uit. Elke maandag komt er een andere mevrouw bij ons langs. Papa zegt dat het de schoonmaakster is, maar zij is denk ik een beetje lui, want ons huis ligt altijd in het stof!" Terwijl Tommy - duidelijk te jong om de situatie te begrijpen - luid en hoog giechelde, hield de duizendpoot wijselijk zijn mond. 
De duizendpoot stapte flink door en schraapte zijn keel om van onderwerp te wisselen. "Zie je die boom daar in de verte? Daar gaan we naar binnen. Het begin is nogal stijl, dus daar zullen we moeten rollen. En rollen, dat deden ze. De duizendpoot rolde zich helemaal op en Tommy voelde zich net een stukje komkommer in een sushirol. Met een rotvaart zoefden ze het hol in, Tommy had de tijd van zijn leven. Terwijl de duizendpoot - die Tommy door zijn vergelijking wasabi was gaan noemen - her en der zijn thuisomgeving benoemde, gingen ze verder en verder van huis. De omgeving was anders, heel anders dan het groen dat wij hier kennen. Groen, dat was het zeker, maar het was niet dat wat groen hoorde te zijn dat in die gedaante verscheen. Tommy dacht dat hij kleurenblind was geworden, zodra hij in de gaten kreeg dat de normaal hemelsblauwe lucht mintgroen was geworden. Niet veel later merkte hij het blauwe gras, de roze zonnebloemen en de oranje wolken op. Kraaiend van plezier keek hij om zich heen. "Je vind het mooi hé? merkte wasabi een beetje trots op. "Het is dat ik mijn taken daarboven heb, maar anders zat ik hier dag en nacht een beetje de eten en te zitten. Oh wat hou ik toch van eten, en dan het liefst groen eten! Bij ons is groen eten schaars, het eten is altijd groener aan de bovenkant, bij jullie. Je hebt geluk, knaap." Verward keek tommy naar zijn gids. "Groen? Nee hoor, papa maakt meestal geel eten, of rood, of bruin. Dinsdag, zaterdag en vrijdag eten we pizza en woensdag, donderdag en zondag eten we patatjes. Maandag eet ik meestal koekjes uit de voorraadkast, want dan is papa met de schoonmaker op stap en dan komt 'ie laat thuis." Wasabi liep star door en lichtte op zijn tijd wat speciale plekjes toe. Waar hij graag kwam, waar hij woonde, waar hij vroeger naar school ging. "Kijk, daar is de Duizend-en-een-nacht-gedichtenclub. Daar heb ik mijn beste vriend leren kennen. We kennen elkaar al zo lang, dat ik een kriebelig gevoel krijg als ik me voorstel dat het niet zo was". Wasabi glimlachte, het was een hele grote. "Wat zijn jouw hobby's, knaap?" Tommy was eerst stil, maar antwoordde toen met opgeheven hoofd. "Ik heb een hond, eigenlijk was de hond van papa, maar hij had hem in een plastic zak gestopt en ik heb hem toen uit de container gehaald. Ik speel met mijn hondje en soms teken ik. Eigenlijk wil ik op voetbal, maar papa zegt dat dat niet mag, omdat hij me dan moet brengen met de auto en dat er dan scheuren op de auto komen." Met een zucht schuifelde Wasabi richting het eindpunt van de reis. "Ons dorp is niet zo groot, weet je? We zijn al bijna terug. Knaap, ik vond het reuzen aardig. Wat nou, als we vaker afspreken in mijn hol, lijkt je dat wat?" Toen Tommy hem weer op zijn kraaien zette wist Wasabi dat dat een Ja was. Hij zetten hem voor de deur af en Tommy veegde de grootste slijmdraden van zijn broek. "Tot morgen", grijnsde hij. "Tot morgen, knaap", knipoogde Wasabi.

Tommy Drop, 7 jaar oud met een enorme bos krullen, was geen brave jongen, maar daar was lang niet alles mee gezegd.

maandag 9 februari 2015

De Klucht van de molenaar (boekenlijstboek 5)


Schilderkunst in de 16e en 17e in verhouding tot de Nederlandse literaire geschiedenis.
De burgercultuur van de republiek werd gekenmerkt door leergierigheid. Het waren niet langer alleen de hoge rangen die leerden, alle burgers moesten de smaak van de samenleving waarin zij leefden kunnen proeven en versmelten met de normen uit het vaderland. Zowel in de literatuur als in de kunst traden didactische aspecten op. In deze eindopdracht van literair thema 2 zullen wij, ik en Anna Roos, dit didactische aspect nader onderzoeken.

De verkeerde wereld – Jan Steen
Zoals je ziet, gaat het er druk aan toe in dit huishouden. Links zie je een vrouw, waarschijnlijk de moeder, die aan het slapen is. Verder zie je kinderen die zich nergens wat van aantrekken, ze gedragen zich vrij onbeschoft. Zo is er links een meisje te zien, die in een kastje zit te rommelen. Er ligt ook overal zooi op de grond: hoeden, boeken en andere voorwerpen. Het is totaal niet opgeruimd. Er zit ook een hond op tafel, die van het eten aan het smullen is. Daarbij is er rechts in het schilderij een varken te zien, die dus blijkbaar gewoon los door het huis wandelt. In het midden zie je nog een jong echtpaar, die er vrij ‘losjes’ uitziet, met waarschijnlijk alcohol in de hand. Dan staan er nog achter in het schilderij twee mensen in het zwart met elkaar te smoezen. Wat ook opmerkelijk is dat er een muzikant in de kamer staat. Ook zie je een mand vol met spullen aan het plafond hangen.

Er wordt hier heel duidelijk gebruik gemaakt van exempla contraria: In dit genrestuk wordt getoond hoe het niet moet in een huishouden. Ik zal een paar kenmerken noemen uit het schilderij, die tegendraads waren met de normen en waarden uit die tijd. Zo is er in het midden van het schilderij, een vrouw met een glas drank te zien. Een vrouw mocht zich niet zo ‘boers’ gedragen in die tijd. Dan staat er ook een hond op tafel, wat net zoals in deze tijd, toen ook niet normaal was. Wat ook geheel tegen de normen en waarden van die tijd was, is dat de man met zijn been over de vrouw zit, dat is te intiem en duidt op seksualiteit. Het kan zeker niet, dat er een varken eet van de vloer, dat er rommel op de grond ligt en dat er een muzikant door de kamer manoeuvreert. De moeder had een belangrijke rol, terwijl ze hier slaapt in dit schilderij. Het resultaat van dit alles is dat de kinderen het slechte voorbeeld volgen en dat meenemen in de volgende generatie. Er is een grote chaos zonder enige structuur en daarmee wil Jan Steen ons leren, hoe het er niet aan toe hoort te gaan in een huishouden. In die tijd moest een huishouden ordelijk, opgeruimd en rustig zijn. Dit schilderij heeft dus een didactische  functie. Jan Steen wilde de mensen van zijn tijd vertellen hoe het wel moest, via deze exempla contraria. Normen en waarden die uit dit schilderij blijken zijn onder anderen: een vrouw moet zich netjes gedragen (als huisvrouw) en structuur binnen het gezin is belangrijk omdat de kinderen later zullen navolgen wat hen is geleerd.

Het glas wijn - Johannes Vermeer
Je ziet een vrouw met een rode jurk, zij zit aan een tafel en een man staat aan haar zij. Hij houdt een kan met wijn beet en wekt de intentie dat hij haar probeert te verleiden. Op de achtergrond zijn er een schilderij en een glas-in-loodraam, waardoor licht naar binnen valt, te zien. In de hoek staat een bankje. Op de tafel ligt een tafelkleed. Er zit een diepere betekenis in dit werk. Er is niet, zoals bij Jan steen, een reeks voorwerpen te zien dat symbool staat voor een les. De les moet je afleiden uit de twijfelachtige en bijna seksuele blik van de man en het feit dat hij haar een glas wijn voorhoudt. Het commentaar van Vermeer staat in het glas-in-loodraam links: de vrouw daarop houdt een teugel in haar hand. Dat staat symbool voor matigheid. Of er sprake is van exempla contraria valt te betwisten. De vrouw moet namelijk nog kiezen of ze een nieuw glas wijn aan zal nemen. De man probeert haar dronken te voeren, maar ze kan zich nu nog bedenken! Het is in ieder geval een waarschuwend schilderij en het zal de kijker ook wel angst hebben bijgebracht. De vrouw ziet de sluwe blik van de man niet, maar wij weten dat er gevaar dreigt! Het schilderij leert ons in dat opzicht wel wat: wees op u hoede, want voor u het weet raakt u van het padje.

Huwelijksportret van Isaac Massa en Beatrix van der Laan – Frans Hals
Met een grote glimlach kijkt de bruidegom zijn geliefde aan. Dat was niet gebruikelijk voor huwelijksportretten en dat is een van de redenen voor Hals’ succes. Een man en vrouw zitten in chique zwarte gewaden al leunend tegen een boom. Beatrix leunt op haar echtgenoot en laat trots haar ring zien. Op de achtergrond zien we een mooie tuin en heldere blauwe lucht. Er zitten een aantal verstopte symbolen in dit stuk. Gebroken vazen staan voor de breekbaarheid en vergankelijkheid van het leven. Klimop achter het paar staat voor de liefde en ook de hand op het hart gaat over liefde. In de tuin zien we Juno, de godin van de liefde en een jong stel. De fontijn slaat op vruchtbaarheid en de tuin in het geheel verheerlijkt de liefde en de toekomst die het paar tegemoet gaat. Er is  geen sprake van exempla contraria, maar er zitten wel degelijk symbolen in die ons leren dat de tijd vergankelijk is en dat liefde iets prachtigs is waar we voorzichtig mee moeten omgaan.

Relatie tussen liederen van Bredero en genrestukken
De liederen van Bredero en de genrestukken hebben allebei een didactische (belerende) functie. Door exempla contraria te gebruiken, wordt er aan de mensen getoond hoe het niet moet. Er wordt boers gedrag getoond en dan vooral uitersten. De mensen wordt als het ware een spiegel voorgehouden: doen ze het zelf ook wel goed? De mensen leren door de liederen van Bredero en genrestukken de normen en waarden van die tijd. Zo wordt er in de liederen van Bredero enorm onbeschoft gedrag getoond en in de hierboven besproken genrestukken worden rommelige huishoudens getoond. Dit zijn allemaal gevallen uit de  exempla contraria. De liederen van Bredero en genrestukken hebben dezelfde didactische functie als belangrijkste functie, maar delen ook een amuserende functie.


Bronnen:
http://www.kunst-stof.nl/Burgerlijk/Schilderk_genre.htm#genrestukken
www.vanderkaap.org/histoforum/.../zeventiende_eeuwsegenrestuk.ppt
http://www.scholieren.com/samenvatting/21462

zaterdag 10 januari 2015

De Engelenmaker (boekenlijstboek 10)

De afgelopen weken heb ik me verdiept in het boek 'De Engelenmaker' van Stefan Brijs. Gisteren eindigde ik dit proces met een gesprek in een leesgroep, een groep mensen die ieder voor zich datzelfde boek hebben gelezen. Hier volgt et verslag dat wij opbouwde:

Verwachting
''Onze verwachting waren dat het een goed boek zou zijn, ten dele omdat meneer Kroon het ons had aangeraden. Uiteindelijk vond de helft van ons groepje het boek heel leuk en de andere 2 vonden het verhaal wat minder, maar goed genoeg om het tot het einde te lezen.''

Titelverklaring
''Het boek heet De Engelenmaker. Wij denken dat dat de titel is, omdat de drie klonen vernoemd zijn naar de wraakengelen en Victor Hoppe ze heeft gemaakt. Hij was dus de maker van de engelen. De keuze voor engelen was zo, omdat hij God wilde overtreffen. Victor Hoppe wilde zelf leven geven en toen dat lukte, heeft hij ze engelen genoemd."

Personages en karakters:
"Victor Hoppe was de man die de drie klonen heeft gemaakt. Hij was een vreemde man, redelijk excentriek, dit werd veroorzaakt door het syndroom van Asperger, maar ook door zijn jeugd. Hij heeft ontzettend veel meegemaakt en is daardoor gevormd. Hij is ontzettend slim, maar ook introvert, waardoor bijvoorbeeld in het klooster de zusters niet wisten dat hij kon lezen.

De vader van Victor Hoppe, Karl Hoppe, werd ontzettend beïnvloed door zijn vrouw. Hij deed daardoor dingen die hij eigenlijk niet wilde doen. Later kreeg hij daar spijt van, maar hij wist niet hoe hij het moest oplossen en hij maakte het zichzelf erg lastig. Tevens kon hij erg impulsief zijn, bijvoorbeeld door Victor Hoppe van het klooster af te halen.

Een persoon dat erg belangrijk is geweest voor Victor is Marthe. Marthe was een jonge zuster in het klooster. Ze was de enige die om Victor gaf en leerde hem lezen. Ze was zorgzaam en als ze iets wilde, dan zette ze ook echt door. Ze kon ontzettend tegendraads zijn en inventief.
Rex Cremer heeft Victor ook erg geholpen, wel pas later in het verhaal, maar toch hadden veel dingen niet kunnen gebeuren zonder hem. Hij was een collega van Victor Hoppe en hij hielp hem. Cremer overtuigde de universiteit om Victor Hoppe langer de tijd te geven, maar hij was daarbij ook erg naïef. Hij was in feite Oost-Indisch doof voor bepaalde zaken. Hij kon erg egocentrisch zijn, zoals ook in het boek werd gezegd.

Zeer belangrijke personages waren uiteraard ook de drieling. Michaël, Gabriël en Rafaël zijn geen normale kinderen, maar het zijn drie klonen van Victor Hoppe. Ze zijn ongezond en worden door Victor Hoppe niet gezien als kinderen, maar als onderzoek experimenten. Ze zijn ontzettend leergierig, dit hebben ze van hun vader. Wij denken ook dat deze kinderen veel meer liefde nodig hadden dan ze kregen.

De drieling komt uit een draagmoeder, Rebekka Fischer. Zij wist tot een dag voor de bevalling niet dat ze de drieling droeg, want ze dacht dat ze haar eigen kloon droeg. Ze was wanhopig toen ze het hoorde en heeft toen impulsief gehandeld. Later kreeg ze er spijt van dat ze de drieling niet had gehouden en zoekt ze ze op. Ze hield echt van ze, maar ze was ook ontzettend naïef. Ze bleef daar, terwijl Victor Hoppe eigenlijk gevaarlijk was.

Voordat Rebekka de kinderen opzocht, was er ook nog een oppasser voor de drieling, Frau Maenhout. Ze hield van de kinderen. Ze was zorgzaam, plichtsgetrouw en heeft altijd hoop gehouden."

Setting
"Het verhaal speelt zich af in een klein dorpje, Wolfheim, en in het klooster. De tijd was rond 1980. Kleine dorpjes waren in die tijd nog redelijk afgezonderd en nog niet zo ver in hun tijd als de grotere steden. Wolfheim was ontzettend gelovig en doordat ze eigenlijk nog allen zo naïef waren, kwam er zoveel ongeluk in het verhaal. Men wist niet zo goed wat ze moesten doen, omdat ze veel dingen simpelweg nog nooit hadden gezien."

Perspectief
"Het verhaal werd veelal verteld door Victor Hoppe, maar in feite door bijna alle personages. Je wist van (bijna) iedereen wat ze dachten en deden. Het is een auctoriale verteller. Doordat je alles weet, zie je ook vaak gedachtes die een vooruit verwijzing zijn. Hierdoor worden veel open plekken gevormd, die later weer ingevuld worden. Er zijn kleine open plekken, maar ook grotere die gedurende het verhaal pas worden ingevuld."

Thema en motief
"De Engelenmaker gaat vooral over het geloof. Daarnaast zijn terugkerende thema's klonen, ouderschap, kennis, trauma's, verdenkingen, keuzes en goed/kwaad. Het verhaal gaat erg veel over het geloof en hierdoor is ook het leidmotief God. Andere motieven zijn het getal 3 (drielandenpunt, drieling, om 3 uur aankomen en dergelijke), hazenlip, vader-zoon en roddelen.

Gezamenlijke mening
"Het boek riep bij ons vooral frustratie op. Vaal gebeurde er dingen die door het lot werden bepaald, in negatieve zin. Vooral Victor wordt nooit gespaard. Een goed voorbeeld is als hij net heeft leren lezen en zijn vader dat wil bewijzen aan de mensen om zijn titel als debiel te vervagen. Op het moment zelf kan hij zich er niet toe zetten en het resultaat is tegenovergesteld. Ook wekte het boek geschokte gevoelens op, vooral het einde is voor 2 van ons echt wat te luguber (Victor hangt zichzelf aan het kruis, als Jezus). Sommigen van ons vonden het boek eerder lelijk dan mooi door de negatieve sfeer die als een rode draad door het boek loopt. De boodschappen zijn nooit om het goede te volgen, maar juist om alles aan de kant te zetten voor de waarheid en die waarheid boven het eigen geluk te stellen. Het boek kwam over als een aangepaste realiteit: de dingen die gebeuren zouden zo gebeurd kunnen zijn alleen sommige dingen zijn aangepast om het verhaal beter in het christelijke jasje te laten passen. Dit nemen we de schrijver niet kwalijk, maar het maakt het verhaal wel minder geloofwaardig. Een voorbeeld is dat er op gegeven moment drie muizen worden gekloond (drie is om het heilige getal te laten weerklinken). Later lukt het geen enkele keer meer muizen te klonen. Het is voor ons niet realistisch dat het er eerst drie zijn en later geen enkele meer. Dan had hij beter het getal een kunnen kiezen, maar hij koos drie voor het christelijke aspect. Al deze dingen bij elkaar opgeteld, was het boek voor ons prima, maar niet uitmuntend. We kunnen ons goed voorstellen dat veel mensen het fantastisch vinden, omdat het boek goed opgebouwd is - er is een duidelijke spanningsboog en de hoofdstukken zijn logisch en volgbaar geschikt - en overal zeer goed over na is gedacht. Dit vinden wij zelf ook, alleen de inhoudelijke waarde was het voor ons niet helemaal en de boodschap vinden wij persoonlijk het belangrijkst aan een boek."

De hierboven te lezen discussie liep vrijwel vlekkeloos. Helene was onze gespreksleider. Eigenlijk eb ik niks op de bespreking aan te merken. We waren het op veel vlakken niet eens omdat we anders naar het boek hadden gekeken, ieder merkte andere dingen op. Dit was fascinerend, we hebben dingen van elkaar gehoord die we ieder voor zich niet hadden opgemerkt. Zo merkte Helene op dat het getal 3 heel de tijd voorkwam, toen ik erover na ging denken zag ik in hoe raar het was dat het mij niet eerder opviel. Ik heb geleerd van deze opdracht dat je een boek anders kan interpreteren. Wat voor jouzelf vanzelfsprekend is, kan bij een ander heel anders zijn overgekomen.

Het boek had leesniveau 4 á 5. Ik vond de schrijfstijl van Brijs heel fijn, de zinnen zijn goed te volgen. Ik ben niet zo'n snelle lezer, dus dat is belangrijk voor mij. Niveau 4/5 past heel goed bij mij. Zodra het niveau 6 wordt, merk ik dat ik het te ver vind gaan. Ook qua onderwerp. Vaak draait de sfeer dan om in ofwel wetenschappelijk ofwel negativiteit, bij 4 is de boodschap vaak positiever en daar geef ik om. Ik zou als volgende boek graag de Verdronkene lezen van Margriet de Moor.


zaterdag 8 november 2014

Woesten (boekenlijstboek 9)

Een boek lezen is één, het boek interpreteren is weer iets heel anders. De impact of het gevoel dat een boek overbrengt kan nogal eens verschillen per persoon. Ik heb het boek Woesten van Kris van Steenberge gelezen en aan de hand van dat boek zal ik in dit verslag twee recensies bekijken: een recensie van Cloé Vondenhoff en een recensie van Irene Schoenmacker. Van beide recensies heb ik het standpunt bepaald en de argumenten gezocht die zij noemen voor deze visie. Vondenhoff is hierin duidelijk enthousiaster dan Schoenmacker. Ik heb de argumenten van de recensieschrijfsters geciteerd en geef aan de hand van hun visie die van mij weer.


Argumenten van Cloé Vondenhoff (positieve recensie):

Qua formulering heeft Vondenhoff het volgens mij helemaal bij het rechte eind. Haar uitspraak Van Steenberge lijkt opzettelijk de fundamenten te leggen voor een dergelijk romantisch verhaal, om vervolgens de zeepbel extra hard te laten knappen is naar mijn mening een samenvatting voor de structuur van het hele boek. Ik wist niet waar ik aan begon toen ik met de eerste bladzijde begon. Het leek een pittoresk sfeertje met landelijke kenmerken, gratie en bijna adellijke kenmerken. Vondenhoff geeft aan dat ook zij dat idee had (Woesten lijkt op het eerste gezicht wel een Jane Austen Roman). Zo begint het boek met een ontmoeting tussen Elisabeth en mijnheer Funke, een wat oudere en mysterieuze, grote man die haar aandacht meteen trekt. Ik dacht vrijwel meteen ''Nee maar, dat is Mr. Darcy!". Naarmate het verhaal vordert, veranderen bijna alle factoren. Wat ooit zuiver was vervuilt, wat eens onschuld was wordt misdaad en zij die als vertrouwd voelden blijken duivelse karaktereigenschappen te bezitten. Alle personages worden langzaam verminkt, ofwel letterlijk door het strijden op het oorlogsveld ofwel figuurlijk door drama in de nabije omgeving. Het vriendelijke begin van het verhaal maakt de waanzin groter, maar door diezelfde schrok blijft het wel interessant tot pagina vierhonderdtweeëntachtig.

De opbouw en schrijfstijl van Steenberge is opvallend. Hij laat het verhaal heel rustig zijn gangetje gaan om vervolgens een knalfuif van een gebeurtenis te omschrijven. Zo gebeurt en best wel een niks, maar de gedachte dat er elk moment weer zo'n verrassing kan verschijnen doet verder lezen. Datzelfde omschrijft Vondenhoff ook met de zin van Steenberge heeft geen inkt, maar buskruit in zijn pen. Waar ik het vervolgens niet helemaal mee eens ben is de manier waarop ze dat invult. Steenberge zou zonder afhankelijk te zijn van Cliffhangers de lezers aandacht behouden. De cliffhangers zijn dan misschien niet op de laatste seconde van een hoofdstuk zoals gewoonlijk, maar er zijn wel degelijk grote openingen te ontdekken. Naar mijn mening heeft Steenberge net zo hard cliffhangers nodig als elk ander schrijftalent.

Ondanks de toepassing van ingewikkelde verteltechnieken, staat het plot als een huis concludeert Vondenhoff met overtuiging. Ik ben dit gedeeltelijk met haar eens. Het verhaal is knap geschreven, de verhaallijnen zijn niet storend, maar ik moest zeker geconcentreerd lezen om alles goed te begrijpen. Zo is het verhaal in de ogen van Elisabeth, haar man en haar twee kinderen verteld, maar met een zekere overlapping. Met iets minder complicaties in deze structuur was het verhaal mij duidelijker geweest. Een huis op een zandberg zal ik het maar noemen.


Argumenten van Irene Schoenmacker (negatieve recensie):

Van Steenberge neemt rustig de tijd om de bak ellende niet plotsklaps uit te storten vind ook ik een positief aspect in het boek. Het boek is als het ware een grote rechtszaak waarin ieder zijn deel heeft om te verklaren wat hij of zij doet en waarom, terwijl in een gemiddeld boek een van tevoren bedacht oordeel al snel op ons bord wordt geschoven. In Woesten is dit bijna onmogelijk tot de feiten bekend worden en dat is pas in de laatste zinnen. Zo ben je geneigd in het begin te kiezen vóór Naamloos en tégen de dokter, terwijl later blijkt dat de dokter een radeloze man was die van alle kanten gedwongen werd keuzes te maken die hij niet wilde maken. Daardoor raakte hij in een lichte depressie en gedroeg hij zich des te meer afwezig, wat opnieuw een negatief beeld van hem wekte. Naamloos leek de verloren ziel zonder kwaad, maar gaande het boek wordt duidelijk dat hij een onaantrekkelijke kant heeft zodra hij aan de lustneigingen van de pastoor toegeeft. Schoenmacker omschrijft het als volgt: Van Steenberge breit een sjaal rond met als garen de persoonlijke verhalen van het gezin Duponselle.

Ik ben het echter niet eens met haar blik op de rol van liefde in Woesten: Het psychologische aspect overstijgt het historische in de roman, met liefde als lijm voor alles wat er mis kan gaan in iemands leven. Liefde vind ik ver te zoeken. De rode draad in het boek is inderdaad het verlangen naar relaties: Hendrik, de dokter en mijnheer Funke zijn ieder op een andere manier gek op Elisabeth. Valentijn voelt zich verbonden met zijn broer Naamloos, hij wil hem als de betere helft van de tweeling beschermen voor de reacties van de mensen uit het dorp over zijn monsterlijk lelijke broer. De pastoor geeft om Naamloos, omdat hij zijn op lust berustende behoeften vervult. Zo zijn er nog veel meer banden te noemen. De vraag is echter, of de liefde het grootste aanbod speelt in de verbintenissen. Ik denk van niet. Het boek omschrijft voornamelijk ellende. Pijn, paniek en lotsbestemmingen. Daarbij hebben we iemand nodig om aan vast te klammen, een ''back-upplan'' voor als het allemaal te veel is. Liefde is naar mijn mening een bagatellisering van overleving. En dat wijst op een compleet andere interpretatie. De sfeer is volgens Schoenmacker wat romantisch en veilig, volgens mij is het pure ravage en angst.

Het eind-goed-al-goedgehalte van het boek staat schril in contrast met de zwartheid die van de bladzijden spat en Woesten is een roman die sterk begint en naar het einde toe zoetsappig afzwakt wijst op hetzelfde verschil in visie tussen Schoenmacker en mij. Ik begrijp haar verwoording van het einde zeker. De laatste bladzijdes verhalen een opeenhoping van 'heling'. De ravage wordt langzaam weer een geheel. De catastrofe is voorbij en is vervangen voor een nieuw begin. Dat dit begin zo zoetsappig is, is mij ontgaan. Een voorbeeld om dit uit te leggen kan ik formuleren aan de hand van  de broers, die samen komen na elkaar jaren niet gezien te hebben. In de ogen van Schoenmacker is dit zoetsappig. In mijn ogen is het gewoon realistisch. De oorlog is voorbij, je zoekt je oude huis op en ja, dan kan het dat jouw broer datzelfde doet. Waar zou hij anders heen moeten gaan? Daar komt bij dat bijna alle dierbaren zijn overleden of zijn verminkt, voornamelijk geestelijk. Uiteindelijk komt alles samen, de brokstukken worden een nieuw geheel, maar geen wezenlijk sprookje. Het is een geheel vol barsten, een verminkt eind. En dat is precies wat van Steenberge als centraal thema had gekozen.

dinsdag 28 oktober 2014

Karel ende Elegast (boekenlijstboek 4)

Een jonge man, men schat hem zo net volwassen. Een veel voorkomende verschijning in de bruisende stad met wilde krullen en diepbruine ogen. Een jongeman waar de meeste jongedames niet vies van zijn. Elke dag begroet hij de buurtbewoners met een glimlach te breed voor zijn licht getinte gelaat. De meesten kennen hem, mede door dit herhaaldelijke tafereel. Wat men ondertussen niet weet is dat hij de de listigste, de sluwste, de allerslimste is.

Zo nuchter als de befaamde jongeman zich voordoet, zo intens is hij dagelijks bezig om het tegengestelde te presteren. Wanneer men denkt dat hij zich onder de mensen bevindt, is zijn meesterlijk brein de menigte al tien stappen verder. Karel is een dief. En dan wel de moderne dief, het type dat zich in een mum van tijd kan transformeren van goede vriend naar ongemanierde schurk. Zijn daden zijn onverwacht, maar elke keer raak. En precies die onvoorspelbaarheid maakt hem tot de onopvallende dader die hij in de ogen van de bewoners is. Immers, wie zou die lieve, sociale, knappe jongen uit het stadscentrum, de held, verdenken van slechte daden?

Een voorbeeld uit zijn rijk gevulde criminele curriculum vitae is een recente gebeurtenis. Het gebeurde rond zes uur 's avonds op 26 november met de observatie voor zijn meesterplan. Het is bijzonder druk op Amsterdam CS en de kapitalisten zijn er voor het oprapen. Dat gebeurt nou eenmaal tijdens de spits en dat weet Karel maar al te goed. In de verte ziet Karel een moeilijk kijkende vrouw op glanzende Armani naaldhakken staren naar het bord met reistijden. In een ogenblik verandert hij zijn zelfverzekerde houding naar dat van een jong jongetje anno 2014 dat geen vlieg kwaad doet. 'Kan ik u helpen mevrouw, ik zit hier op school en reis wel vaker met het openbaar vervoer'. De vrouw legt hem opgelucht uit dat ze er niets van begrijpt en Karel stuurt haar naar een bijna verlaten trein. Hij loopt een minuut of twee weg en keert dan terug met dat zelfde leugenachtige voorkomen. 'Mevrouw, ik geloof dat u even moet checken of deze trein toch niet de verkeerde is, misschien heb ik mij vergist. Kijkt u even op dat bord.' Hij past wel op haar tas. En natuurlijk neemt hij deze gelijk even mee.

Wat onze sluwe Karel zo'n lastig geval maakt, is de sympathie die we ver weg kunnen waarnemen. De primaire reden voor zijn afschuwelijke gedrag ligt in een stukje volkomen machteloosheid. Een rijkelijk bedeelde man als Karel, zo iemand die geboren wordt met genoeg briefjes en munten om zich van zijn volledige, vaak luxe bestaan te kunnen voorzien, raakt snel verwikkeld in de strijd van het schuldgevoel. Hieruit volgt dan een zeker woede waarmee wraak al snel gepaard gaat. En zo zorgt Karel, ook op die ene avond in november, ervoor dat de ongelijke verdeling voor een stukje wordt recht gestreken.

Zijn doel, zijn vertoning en zijn sluwheid brengt hij tezamen in één schijn, een beeld dat ver verwijderd is van de werkelijkheid. Wat hij namelijk doet met de buit, is niet wat men in eerste instantie van een dief als hij zou verwachten. Op de vroege morgen van 27 november loopt onze goedgehumeurde Karel weer door het dorp. In de verte ziet hij Helena zitten, een van de oudere buurtbewoners. Ze zit, zoals ze dat iedere dag doet, tegen het blauw geverfde pannendak van de supermarkt geleund met een verrot Starbucksbekertje in haar hand. Op het bekertje staat niet haar eigen naam, een eigen beker zou ze zich hoogstwaarschijnlijk niet kunnen veroorloven. Met een opvallende zwaai werpt Karel een biljet van vijftig euro in de beker. De ogen van de vrouw beginnen te glanzen en Karel loopt met zijn te grote grimas de straat uit, hoogstwaarschijnlijk met een nieuw meesterplan in het vooruitzicht.

woensdag 1 oktober 2014

(klas 4) Opdracht boekenweek - N.B. telt niet mee als boek voor de boekenlijst


De laatste weken van de tweede periode in klas 4 kregen wij de tijd ons te verdiepen in het boek Ik was nooit in Isfahaan, geschreven door Tommy Wieringa die onder anderen het befaamde boek Joe Speedboot schreef. Dit alles naar aanleiding van het door hem geschreven boekenweekgeschenk. Het was het de bedoeling een reactie te geven op Ik was nooit in Isfahaan door een creatief beïnvloede opdracht te maken.

Ik heb er destijds voor gekozen mijn reactie weer te geven in de vorm van een gedicht geïnspireerd door een hoofdstuk uit het boek, genaamd Briefpapier-Caribisch Gebied.


Het verhaal samengevat:

De ik-persoon vertelt dat hij als hij in hotels komt ziet dat mensen de zeepjes en douchemiddelen stelen, soms stelen ze zelfs handdoeken. Hij echter, neemt het briefpapier mee, met daarop het logo van het hotel. Al van kinds af aan. Hij schreef hier dan op hoe hij zich voelde, of iets vrij onbelangrijks wat hij toch even wou opschrijven. Maar omdat hij zoveel spaarde, was het op gegeven moment onhaalbaar ze allemaal te schrijven. Vanaf dat moment verdwenen ze allemaal in zijn bureaulade, ongeschreven, daar is hij mee gestopt. Hij heeft een hele verzameling en blijft sparen omdat hij het leuk vind om er elke keer weer een aan toe te voegen.

In mijn gedicht heb ik vooral naar voren gebracht dat de ik-persoon het belangrijk vind om de blaadjes te houden, ondanks het feit dat ze geen nominale waarde hebben of heel mooi zijn (vaak zijn ze zelfs verkreukeld en oud omdat ze al die tijd in zijn logeertas hebben gezeten). Het is voor hem iets wat belangrijk is, omdat hij het al doet vanaf het moment dat hij als klein jongetje met zijn ouders in een hotel kwam en er voor de eerste keer eentje meenam. Hiermee legt hij uit wat zijn manier van sparen zo anders maakt dan de manier van de mensen die de handdoeken stelen, dat vonden wij fascinerend om te zien. Het verhaaltje is niet lang, maar wel sterk, en draagt een duidelijke boodschap met zich mee.
Dit specifieke verhaal uit het boek sprak mij aan, omdat ik zelf ook altijd brieven schrijf met een goede vriendin van mij. Niet alleen schrijven we iedere zomervakantie nog ouderwetse ansichtkaarten met ‘zonnige groetjes’ naar familie, wij schrijven echte brieven naar elkaar. Dit doen we als sinds 2012 en we hebben er al een stuk of 60 in totaal. Dit maakt dat het verhaal betekenis voor mij heeft.


(klas 4) Leesgroep - N.B. telt niet mee als boek voor de boekenlijst


 Tijdens de derde periode van de vierde klas werkten we met psychologische thema's. We lazen teksten van Freud en andere invloedrijke personen. Vervolgens was het de bedoeling dat we een boek kozen met een centraal psychologisch probleem of karakter. Ik heb gekozen voor het boek 'zolang er leven is' van Renate Dorrestijn.

Renate Dorrestein – Zolang er leven is
Anna Roos


genre: psychologische roman
aantal bladzijdes: 320
uitgeverij: Contact
plaats: Amsterdam/Antwerpen
jaar eerste druk: 2004


Over de schrijfster
Op 25 januari 1954 werd een nu befaamde schrijfster, Renate Dorrestein, geboren. Ze groeide op in Amsterdam in een katholiek gezin. Ze begon al op jonge leeftijd te schrijven. In 1972 haalde ze haar gymnasiumdiploma waarop ze besloot niet te gaan studeren, maar te werken als verslaggeefster bij een weekblad: Panorama. In1977 stopte ze en ging ze columns schrijven voor andere bladen zoals De Tijd. Hiermee greep ze de aandacht van het Nederlands publiek als journalist. Maar wat ze het liefst wou doen is het schrijven van romans. Na veel pogingen om haar boeken te publiceren lukte dat voor het eerst in 1983 met haar boek Buitenstaanders. Ze werd hiermee succesvol en veel boeken volgden. De thema’s die centraal staan in haar boeken zijn meestal  maatschappelijke kwesties, dit spreekt een groot publiek aan, zowel nationaal als internationaal. Zo werd zij in 1991 uitgenodigd om mee te werken aan een bekend project: International Writers’ Program op de University of Iowa en werden haar boeken verfilmd in Duitsland. Renate Dorrestein kreeg veel prijzen, onder anderen de Libris Literatuurprijs, de AKO Prijs, de Trouw/NS publieksprijs, de International IMPAC Dublin Literary Award en de Annie Romein Prijs. In 1997 mocht ze het jaarlijkse Boekenweekgeschenk schrijven, genaamd Want dit is mijn lichaam.

Verhaal
Elk jaar rond de zomertijd komen drie gezinnen samen en houden zij een reünie. Dit startte door de drie vrouwen uit het gezelschap, zij zijn beste vriendinnen. Deze zomer ontbreekt een van hen: Veronica is overleden aan een ziekte. Haar man, Laurens, is nog in diepe rouw en dat weerklinkt zeker in het boek. Het gezin waarover het meest wordt verteld, bestaat uit Gwen, Timo en hun vijf kinderen. De derde vriendin heeft net haar man, Frank, verlaten en een nieuwe man, Leander, daarvoor in de plaats meegenomen. Dat zag niemand aankomen, dus in eerste instantie vallen Leander en zijn nogal helse gothic dochter niet in de smaak. Aan het begin van hun week besluiten de drie gezinnen te gaan picknicken, het is immers heerlijk weer. In de tijd dat de volwassenen verhalen uitwisselen, doen de kinderen hetzelfde. Niels vertrouwt Leanders dochter Yara totaal niet, ze probeert geesten op te roepen; ze ziet er apart uit en ze spreekt brutale taal. In een bijzonder gesprek tussen de kinderen grapt Yara dat ze Babette wel zou willen opeten. Niels echter, neemt dit serieus en wil haar beschermen. Als op een gegeven moment baby Babette verdwijnt, is het voor iedereen een raadsel waar ze kan zijn. Maanden hoort men van niets, en al die tijd is er één jongetje dat denk dat hij de beste beslissing heeft genomen door haar te beschermen voor die monsterlijke Yara.

Personages
v Laurens: in diepe rouw door de dood van zijn geliefde vrouw Veronica, voelt zich heel erg betrokken bij de verdwijning omdat hij mede verantwoordelijk was.
v Niels: zoontje van Laurens, maakt zich vaak zorgen, doet zich iets volwassener voor dan zijn leeftijdsgenoten, draagt altijd een gevoel van verantwoordelijkheid.
v Toby: zoontje van Laurens, niet zo’n denker als Niels.
v Beatrijs: staat altijd klaar voor Gwen in tijden van stress en paniek, is niet de aller slimste, zegt dingen soms op een andere manier dan ze bedoelde, maakt vaak beslissingen zonder erover na te denken (bijvoorbeeld: scheiden van Frank en een week later met Leander aan komen zetten).
v Frank: voormalige man van Beatrijs.
v Leander: heel zorgzaam tegenover Beatrijs, een beetje zweverig; hij is een ziener en gebruikt zijn gaven om te checken of Babette nog in leven zou zijn, wordt niet gelijk met open armen ontvangen door deze aparte trekjes, lijkt het altijd bij het juiste eind te hebben en is altijd kalm.
v Yara: de puberdochter van Leander, volledig gekleed in gothic stijl en gelooft in geesten met alles erop en eraan, maakt andere mensen hierdoor bang (inclusief de kinderen), eigenwijs, onaangepast en opzoek naar zichzelf.
v Gwen: sociaal in het opzicht dat ze altijd alles doet om mensen tevreden te stellen, heeft weinig inlevingsvermogen; soms komen haar zinnen er botter uit dan ze bedoelde, heeft moeite met het uitten van haar gevoelens, verandert halverwege het boek van vrij nuchter naar wantrouwend.
v Timo: ziet overal het positieve van in, neemt dingen niet te zwaar, raakt toch wel vaak in paniek bij de verdwijning van zijn dochter en probeert zoveel mogelijk te helpen; dit wordt niet altijd gewaardeerd.
v Klaar en Karianne: tweelingdochters van Timo en Gwen.
v Marise en Marleen: tweelichtdochters van Timo en Gwen, trekken het meest op met Bobbie.
v Babette: het vermiste baby’tje van Gwen en Timo, normaal erg aanwezig; ze maakt veel geluid.
v Bobbie: zus van Timo, nogal op zichzelf, moet niets hebben van nieuwe mensen (in dit geval de nieuwe verschijning van Beatrijs), heeft haar mening over alles klaar en is ervan overtuigd dat dit de juiste is, gek op Babette.

Setting
Het grootste deel van het boek speelt zich bij af bij het vakantiehuisje van Gwen en Timo en de omgeving. Het speelt zich af in het nu, dat is te zien aan kenmerken van deze tijd zoals bepaalde series op TV waar Yara over praat. Het verhaal speelt zich niet helemaal op chronologische volgorde af; soms zijn er grote stukken flashback waar je als lezer volledig naar een andere periode wordt getrokken.

Vertelperspectief
Het verhaal wordt gekenmerkt door een meervoudig vertelperspectief: er wordt verteld vanuit Beatrijs, Niels, Gwen en Laurens. Vaak zijn dit gedachtes. De rest wordt verteld vanuit een onopvallende vertelstem.

Thematiek en Moraal
Thema’s die een rol spelen zijn onder anderen hoop, onzekerheid, (familie)relaties en vriendschap. Er is zowel hoop als onzekerheid door de verdwijning van Babette; telkens krijgt Gwen nieuwe hoop door tekenen en vondsten, maar vaak zijn ze onterecht en wordt ze teleurgesteld. Die teleurstelling draait vervolgens om tot een zekere wanhoop en desillusie: een climax. Ondertussen, terwijl men zoekt, komen steeds meer stukjes informatie uit het verleden terug. Dit zijn allemaal gebeurtenissen die de gezinnen samen meemaakten. Zo komen zowel conflicten als vriendschappelijke daden aan het woord en als lezer begin je steeds beter te begrijpen waarom personages doen zoals ze doen. De moraal van het verhaal is volgens mij dat hoop en desillusie gepaard gaan: je kunt geen hoop hebben zonder een wantrouwende ondertoon. Daarbij zijn vrienden en familie heel belangrijk om, hoe de uitkomst ook is, te zorgen voor geruststelling. Als je deze niet hebt, heb je ook geen hoop.

In verband met moeder-kindrelaties
Dit boek wordt van de vier boeken uit dit verslag waarschijnlijk het minst gekenmerkt door ons thema. Ik had verwacht dat moeder-kindconnecties meer centraal zouden staan toen ik het verhaaltje op de achterflap las. Hier heb ik dus weer van geleerd dat een boek een totaal andere wending kan nemen dan het lijkt. Wel zijn er enkele aspecten te zien waarin moeder en kind belangrijk zijn. Zo zie je bij de toch tamelijk nuchtere Gwen dat zelfs zij paniekbuien krijgt door het gemis van haar dochtertje. Pas nu het noodlot haar treft komt een andere Gwen naar boven met een soort overlangen om haar kleine meisje terug te vinden. Daar tegenover zie je ergernis van Gwens kant naar de dochter van Leander: een typisch voorbeeld van een helse puberdochter die alles doet wat ze niet zou moeten doen. Deze twee soorten connectie tussen moeder en kind zijn kenmerkend voor het thema dochters en moeders in het algemeen.