zaterdag 8 november 2014

Woesten (boekenlijstboek 9)

Een boek lezen is één, het boek interpreteren is weer iets heel anders. De impact of het gevoel dat een boek overbrengt kan nogal eens verschillen per persoon. Ik heb het boek Woesten van Kris van Steenberge gelezen en aan de hand van dat boek zal ik in dit verslag twee recensies bekijken: een recensie van Cloé Vondenhoff en een recensie van Irene Schoenmacker. Van beide recensies heb ik het standpunt bepaald en de argumenten gezocht die zij noemen voor deze visie. Vondenhoff is hierin duidelijk enthousiaster dan Schoenmacker. Ik heb de argumenten van de recensieschrijfsters geciteerd en geef aan de hand van hun visie die van mij weer.


Argumenten van Cloé Vondenhoff (positieve recensie):

Qua formulering heeft Vondenhoff het volgens mij helemaal bij het rechte eind. Haar uitspraak Van Steenberge lijkt opzettelijk de fundamenten te leggen voor een dergelijk romantisch verhaal, om vervolgens de zeepbel extra hard te laten knappen is naar mijn mening een samenvatting voor de structuur van het hele boek. Ik wist niet waar ik aan begon toen ik met de eerste bladzijde begon. Het leek een pittoresk sfeertje met landelijke kenmerken, gratie en bijna adellijke kenmerken. Vondenhoff geeft aan dat ook zij dat idee had (Woesten lijkt op het eerste gezicht wel een Jane Austen Roman). Zo begint het boek met een ontmoeting tussen Elisabeth en mijnheer Funke, een wat oudere en mysterieuze, grote man die haar aandacht meteen trekt. Ik dacht vrijwel meteen ''Nee maar, dat is Mr. Darcy!". Naarmate het verhaal vordert, veranderen bijna alle factoren. Wat ooit zuiver was vervuilt, wat eens onschuld was wordt misdaad en zij die als vertrouwd voelden blijken duivelse karaktereigenschappen te bezitten. Alle personages worden langzaam verminkt, ofwel letterlijk door het strijden op het oorlogsveld ofwel figuurlijk door drama in de nabije omgeving. Het vriendelijke begin van het verhaal maakt de waanzin groter, maar door diezelfde schrok blijft het wel interessant tot pagina vierhonderdtweeëntachtig.

De opbouw en schrijfstijl van Steenberge is opvallend. Hij laat het verhaal heel rustig zijn gangetje gaan om vervolgens een knalfuif van een gebeurtenis te omschrijven. Zo gebeurt en best wel een niks, maar de gedachte dat er elk moment weer zo'n verrassing kan verschijnen doet verder lezen. Datzelfde omschrijft Vondenhoff ook met de zin van Steenberge heeft geen inkt, maar buskruit in zijn pen. Waar ik het vervolgens niet helemaal mee eens ben is de manier waarop ze dat invult. Steenberge zou zonder afhankelijk te zijn van Cliffhangers de lezers aandacht behouden. De cliffhangers zijn dan misschien niet op de laatste seconde van een hoofdstuk zoals gewoonlijk, maar er zijn wel degelijk grote openingen te ontdekken. Naar mijn mening heeft Steenberge net zo hard cliffhangers nodig als elk ander schrijftalent.

Ondanks de toepassing van ingewikkelde verteltechnieken, staat het plot als een huis concludeert Vondenhoff met overtuiging. Ik ben dit gedeeltelijk met haar eens. Het verhaal is knap geschreven, de verhaallijnen zijn niet storend, maar ik moest zeker geconcentreerd lezen om alles goed te begrijpen. Zo is het verhaal in de ogen van Elisabeth, haar man en haar twee kinderen verteld, maar met een zekere overlapping. Met iets minder complicaties in deze structuur was het verhaal mij duidelijker geweest. Een huis op een zandberg zal ik het maar noemen.


Argumenten van Irene Schoenmacker (negatieve recensie):

Van Steenberge neemt rustig de tijd om de bak ellende niet plotsklaps uit te storten vind ook ik een positief aspect in het boek. Het boek is als het ware een grote rechtszaak waarin ieder zijn deel heeft om te verklaren wat hij of zij doet en waarom, terwijl in een gemiddeld boek een van tevoren bedacht oordeel al snel op ons bord wordt geschoven. In Woesten is dit bijna onmogelijk tot de feiten bekend worden en dat is pas in de laatste zinnen. Zo ben je geneigd in het begin te kiezen vóór Naamloos en tégen de dokter, terwijl later blijkt dat de dokter een radeloze man was die van alle kanten gedwongen werd keuzes te maken die hij niet wilde maken. Daardoor raakte hij in een lichte depressie en gedroeg hij zich des te meer afwezig, wat opnieuw een negatief beeld van hem wekte. Naamloos leek de verloren ziel zonder kwaad, maar gaande het boek wordt duidelijk dat hij een onaantrekkelijke kant heeft zodra hij aan de lustneigingen van de pastoor toegeeft. Schoenmacker omschrijft het als volgt: Van Steenberge breit een sjaal rond met als garen de persoonlijke verhalen van het gezin Duponselle.

Ik ben het echter niet eens met haar blik op de rol van liefde in Woesten: Het psychologische aspect overstijgt het historische in de roman, met liefde als lijm voor alles wat er mis kan gaan in iemands leven. Liefde vind ik ver te zoeken. De rode draad in het boek is inderdaad het verlangen naar relaties: Hendrik, de dokter en mijnheer Funke zijn ieder op een andere manier gek op Elisabeth. Valentijn voelt zich verbonden met zijn broer Naamloos, hij wil hem als de betere helft van de tweeling beschermen voor de reacties van de mensen uit het dorp over zijn monsterlijk lelijke broer. De pastoor geeft om Naamloos, omdat hij zijn op lust berustende behoeften vervult. Zo zijn er nog veel meer banden te noemen. De vraag is echter, of de liefde het grootste aanbod speelt in de verbintenissen. Ik denk van niet. Het boek omschrijft voornamelijk ellende. Pijn, paniek en lotsbestemmingen. Daarbij hebben we iemand nodig om aan vast te klammen, een ''back-upplan'' voor als het allemaal te veel is. Liefde is naar mijn mening een bagatellisering van overleving. En dat wijst op een compleet andere interpretatie. De sfeer is volgens Schoenmacker wat romantisch en veilig, volgens mij is het pure ravage en angst.

Het eind-goed-al-goedgehalte van het boek staat schril in contrast met de zwartheid die van de bladzijden spat en Woesten is een roman die sterk begint en naar het einde toe zoetsappig afzwakt wijst op hetzelfde verschil in visie tussen Schoenmacker en mij. Ik begrijp haar verwoording van het einde zeker. De laatste bladzijdes verhalen een opeenhoping van 'heling'. De ravage wordt langzaam weer een geheel. De catastrofe is voorbij en is vervangen voor een nieuw begin. Dat dit begin zo zoetsappig is, is mij ontgaan. Een voorbeeld om dit uit te leggen kan ik formuleren aan de hand van  de broers, die samen komen na elkaar jaren niet gezien te hebben. In de ogen van Schoenmacker is dit zoetsappig. In mijn ogen is het gewoon realistisch. De oorlog is voorbij, je zoekt je oude huis op en ja, dan kan het dat jouw broer datzelfde doet. Waar zou hij anders heen moeten gaan? Daar komt bij dat bijna alle dierbaren zijn overleden of zijn verminkt, voornamelijk geestelijk. Uiteindelijk komt alles samen, de brokstukken worden een nieuw geheel, maar geen wezenlijk sprookje. Het is een geheel vol barsten, een verminkt eind. En dat is precies wat van Steenberge als centraal thema had gekozen.

dinsdag 28 oktober 2014

Karel ende Elegast (boekenlijstboek 4)

Een jonge man, men schat hem zo net volwassen. Een veel voorkomende verschijning in de bruisende stad met wilde krullen en diepbruine ogen. Een jongeman waar de meeste jongedames niet vies van zijn. Elke dag begroet hij de buurtbewoners met een glimlach te breed voor zijn licht getinte gelaat. De meesten kennen hem, mede door dit herhaaldelijke tafereel. Wat men ondertussen niet weet is dat hij de de listigste, de sluwste, de allerslimste is.

Zo nuchter als de befaamde jongeman zich voordoet, zo intens is hij dagelijks bezig om het tegengestelde te presteren. Wanneer men denkt dat hij zich onder de mensen bevindt, is zijn meesterlijk brein de menigte al tien stappen verder. Karel is een dief. En dan wel de moderne dief, het type dat zich in een mum van tijd kan transformeren van goede vriend naar ongemanierde schurk. Zijn daden zijn onverwacht, maar elke keer raak. En precies die onvoorspelbaarheid maakt hem tot de onopvallende dader die hij in de ogen van de bewoners is. Immers, wie zou die lieve, sociale, knappe jongen uit het stadscentrum, de held, verdenken van slechte daden?

Een voorbeeld uit zijn rijk gevulde criminele curriculum vitae is een recente gebeurtenis. Het gebeurde rond zes uur 's avonds op 26 november met de observatie voor zijn meesterplan. Het is bijzonder druk op Amsterdam CS en de kapitalisten zijn er voor het oprapen. Dat gebeurt nou eenmaal tijdens de spits en dat weet Karel maar al te goed. In de verte ziet Karel een moeilijk kijkende vrouw op glanzende Armani naaldhakken staren naar het bord met reistijden. In een ogenblik verandert hij zijn zelfverzekerde houding naar dat van een jong jongetje anno 2014 dat geen vlieg kwaad doet. 'Kan ik u helpen mevrouw, ik zit hier op school en reis wel vaker met het openbaar vervoer'. De vrouw legt hem opgelucht uit dat ze er niets van begrijpt en Karel stuurt haar naar een bijna verlaten trein. Hij loopt een minuut of twee weg en keert dan terug met dat zelfde leugenachtige voorkomen. 'Mevrouw, ik geloof dat u even moet checken of deze trein toch niet de verkeerde is, misschien heb ik mij vergist. Kijkt u even op dat bord.' Hij past wel op haar tas. En natuurlijk neemt hij deze gelijk even mee.

Wat onze sluwe Karel zo'n lastig geval maakt, is de sympathie die we ver weg kunnen waarnemen. De primaire reden voor zijn afschuwelijke gedrag ligt in een stukje volkomen machteloosheid. Een rijkelijk bedeelde man als Karel, zo iemand die geboren wordt met genoeg briefjes en munten om zich van zijn volledige, vaak luxe bestaan te kunnen voorzien, raakt snel verwikkeld in de strijd van het schuldgevoel. Hieruit volgt dan een zeker woede waarmee wraak al snel gepaard gaat. En zo zorgt Karel, ook op die ene avond in november, ervoor dat de ongelijke verdeling voor een stukje wordt recht gestreken.

Zijn doel, zijn vertoning en zijn sluwheid brengt hij tezamen in één schijn, een beeld dat ver verwijderd is van de werkelijkheid. Wat hij namelijk doet met de buit, is niet wat men in eerste instantie van een dief als hij zou verwachten. Op de vroege morgen van 27 november loopt onze goedgehumeurde Karel weer door het dorp. In de verte ziet hij Helena zitten, een van de oudere buurtbewoners. Ze zit, zoals ze dat iedere dag doet, tegen het blauw geverfde pannendak van de supermarkt geleund met een verrot Starbucksbekertje in haar hand. Op het bekertje staat niet haar eigen naam, een eigen beker zou ze zich hoogstwaarschijnlijk niet kunnen veroorloven. Met een opvallende zwaai werpt Karel een biljet van vijftig euro in de beker. De ogen van de vrouw beginnen te glanzen en Karel loopt met zijn te grote grimas de straat uit, hoogstwaarschijnlijk met een nieuw meesterplan in het vooruitzicht.

woensdag 1 oktober 2014

(klas 4) Opdracht boekenweek - N.B. telt niet mee als boek voor de boekenlijst


De laatste weken van de tweede periode in klas 4 kregen wij de tijd ons te verdiepen in het boek Ik was nooit in Isfahaan, geschreven door Tommy Wieringa die onder anderen het befaamde boek Joe Speedboot schreef. Dit alles naar aanleiding van het door hem geschreven boekenweekgeschenk. Het was het de bedoeling een reactie te geven op Ik was nooit in Isfahaan door een creatief beïnvloede opdracht te maken.

Ik heb er destijds voor gekozen mijn reactie weer te geven in de vorm van een gedicht geïnspireerd door een hoofdstuk uit het boek, genaamd Briefpapier-Caribisch Gebied.


Het verhaal samengevat:

De ik-persoon vertelt dat hij als hij in hotels komt ziet dat mensen de zeepjes en douchemiddelen stelen, soms stelen ze zelfs handdoeken. Hij echter, neemt het briefpapier mee, met daarop het logo van het hotel. Al van kinds af aan. Hij schreef hier dan op hoe hij zich voelde, of iets vrij onbelangrijks wat hij toch even wou opschrijven. Maar omdat hij zoveel spaarde, was het op gegeven moment onhaalbaar ze allemaal te schrijven. Vanaf dat moment verdwenen ze allemaal in zijn bureaulade, ongeschreven, daar is hij mee gestopt. Hij heeft een hele verzameling en blijft sparen omdat hij het leuk vind om er elke keer weer een aan toe te voegen.

In mijn gedicht heb ik vooral naar voren gebracht dat de ik-persoon het belangrijk vind om de blaadjes te houden, ondanks het feit dat ze geen nominale waarde hebben of heel mooi zijn (vaak zijn ze zelfs verkreukeld en oud omdat ze al die tijd in zijn logeertas hebben gezeten). Het is voor hem iets wat belangrijk is, omdat hij het al doet vanaf het moment dat hij als klein jongetje met zijn ouders in een hotel kwam en er voor de eerste keer eentje meenam. Hiermee legt hij uit wat zijn manier van sparen zo anders maakt dan de manier van de mensen die de handdoeken stelen, dat vonden wij fascinerend om te zien. Het verhaaltje is niet lang, maar wel sterk, en draagt een duidelijke boodschap met zich mee.
Dit specifieke verhaal uit het boek sprak mij aan, omdat ik zelf ook altijd brieven schrijf met een goede vriendin van mij. Niet alleen schrijven we iedere zomervakantie nog ouderwetse ansichtkaarten met ‘zonnige groetjes’ naar familie, wij schrijven echte brieven naar elkaar. Dit doen we als sinds 2012 en we hebben er al een stuk of 60 in totaal. Dit maakt dat het verhaal betekenis voor mij heeft.


(klas 4) Leesgroep - N.B. telt niet mee als boek voor de boekenlijst


 Tijdens de derde periode van de vierde klas werkten we met psychologische thema's. We lazen teksten van Freud en andere invloedrijke personen. Vervolgens was het de bedoeling dat we een boek kozen met een centraal psychologisch probleem of karakter. Ik heb gekozen voor het boek 'zolang er leven is' van Renate Dorrestijn.

Renate Dorrestein – Zolang er leven is
Anna Roos


genre: psychologische roman
aantal bladzijdes: 320
uitgeverij: Contact
plaats: Amsterdam/Antwerpen
jaar eerste druk: 2004


Over de schrijfster
Op 25 januari 1954 werd een nu befaamde schrijfster, Renate Dorrestein, geboren. Ze groeide op in Amsterdam in een katholiek gezin. Ze begon al op jonge leeftijd te schrijven. In 1972 haalde ze haar gymnasiumdiploma waarop ze besloot niet te gaan studeren, maar te werken als verslaggeefster bij een weekblad: Panorama. In1977 stopte ze en ging ze columns schrijven voor andere bladen zoals De Tijd. Hiermee greep ze de aandacht van het Nederlands publiek als journalist. Maar wat ze het liefst wou doen is het schrijven van romans. Na veel pogingen om haar boeken te publiceren lukte dat voor het eerst in 1983 met haar boek Buitenstaanders. Ze werd hiermee succesvol en veel boeken volgden. De thema’s die centraal staan in haar boeken zijn meestal  maatschappelijke kwesties, dit spreekt een groot publiek aan, zowel nationaal als internationaal. Zo werd zij in 1991 uitgenodigd om mee te werken aan een bekend project: International Writers’ Program op de University of Iowa en werden haar boeken verfilmd in Duitsland. Renate Dorrestein kreeg veel prijzen, onder anderen de Libris Literatuurprijs, de AKO Prijs, de Trouw/NS publieksprijs, de International IMPAC Dublin Literary Award en de Annie Romein Prijs. In 1997 mocht ze het jaarlijkse Boekenweekgeschenk schrijven, genaamd Want dit is mijn lichaam.

Verhaal
Elk jaar rond de zomertijd komen drie gezinnen samen en houden zij een reünie. Dit startte door de drie vrouwen uit het gezelschap, zij zijn beste vriendinnen. Deze zomer ontbreekt een van hen: Veronica is overleden aan een ziekte. Haar man, Laurens, is nog in diepe rouw en dat weerklinkt zeker in het boek. Het gezin waarover het meest wordt verteld, bestaat uit Gwen, Timo en hun vijf kinderen. De derde vriendin heeft net haar man, Frank, verlaten en een nieuwe man, Leander, daarvoor in de plaats meegenomen. Dat zag niemand aankomen, dus in eerste instantie vallen Leander en zijn nogal helse gothic dochter niet in de smaak. Aan het begin van hun week besluiten de drie gezinnen te gaan picknicken, het is immers heerlijk weer. In de tijd dat de volwassenen verhalen uitwisselen, doen de kinderen hetzelfde. Niels vertrouwt Leanders dochter Yara totaal niet, ze probeert geesten op te roepen; ze ziet er apart uit en ze spreekt brutale taal. In een bijzonder gesprek tussen de kinderen grapt Yara dat ze Babette wel zou willen opeten. Niels echter, neemt dit serieus en wil haar beschermen. Als op een gegeven moment baby Babette verdwijnt, is het voor iedereen een raadsel waar ze kan zijn. Maanden hoort men van niets, en al die tijd is er één jongetje dat denk dat hij de beste beslissing heeft genomen door haar te beschermen voor die monsterlijke Yara.

Personages
v Laurens: in diepe rouw door de dood van zijn geliefde vrouw Veronica, voelt zich heel erg betrokken bij de verdwijning omdat hij mede verantwoordelijk was.
v Niels: zoontje van Laurens, maakt zich vaak zorgen, doet zich iets volwassener voor dan zijn leeftijdsgenoten, draagt altijd een gevoel van verantwoordelijkheid.
v Toby: zoontje van Laurens, niet zo’n denker als Niels.
v Beatrijs: staat altijd klaar voor Gwen in tijden van stress en paniek, is niet de aller slimste, zegt dingen soms op een andere manier dan ze bedoelde, maakt vaak beslissingen zonder erover na te denken (bijvoorbeeld: scheiden van Frank en een week later met Leander aan komen zetten).
v Frank: voormalige man van Beatrijs.
v Leander: heel zorgzaam tegenover Beatrijs, een beetje zweverig; hij is een ziener en gebruikt zijn gaven om te checken of Babette nog in leven zou zijn, wordt niet gelijk met open armen ontvangen door deze aparte trekjes, lijkt het altijd bij het juiste eind te hebben en is altijd kalm.
v Yara: de puberdochter van Leander, volledig gekleed in gothic stijl en gelooft in geesten met alles erop en eraan, maakt andere mensen hierdoor bang (inclusief de kinderen), eigenwijs, onaangepast en opzoek naar zichzelf.
v Gwen: sociaal in het opzicht dat ze altijd alles doet om mensen tevreden te stellen, heeft weinig inlevingsvermogen; soms komen haar zinnen er botter uit dan ze bedoelde, heeft moeite met het uitten van haar gevoelens, verandert halverwege het boek van vrij nuchter naar wantrouwend.
v Timo: ziet overal het positieve van in, neemt dingen niet te zwaar, raakt toch wel vaak in paniek bij de verdwijning van zijn dochter en probeert zoveel mogelijk te helpen; dit wordt niet altijd gewaardeerd.
v Klaar en Karianne: tweelingdochters van Timo en Gwen.
v Marise en Marleen: tweelichtdochters van Timo en Gwen, trekken het meest op met Bobbie.
v Babette: het vermiste baby’tje van Gwen en Timo, normaal erg aanwezig; ze maakt veel geluid.
v Bobbie: zus van Timo, nogal op zichzelf, moet niets hebben van nieuwe mensen (in dit geval de nieuwe verschijning van Beatrijs), heeft haar mening over alles klaar en is ervan overtuigd dat dit de juiste is, gek op Babette.

Setting
Het grootste deel van het boek speelt zich bij af bij het vakantiehuisje van Gwen en Timo en de omgeving. Het speelt zich af in het nu, dat is te zien aan kenmerken van deze tijd zoals bepaalde series op TV waar Yara over praat. Het verhaal speelt zich niet helemaal op chronologische volgorde af; soms zijn er grote stukken flashback waar je als lezer volledig naar een andere periode wordt getrokken.

Vertelperspectief
Het verhaal wordt gekenmerkt door een meervoudig vertelperspectief: er wordt verteld vanuit Beatrijs, Niels, Gwen en Laurens. Vaak zijn dit gedachtes. De rest wordt verteld vanuit een onopvallende vertelstem.

Thematiek en Moraal
Thema’s die een rol spelen zijn onder anderen hoop, onzekerheid, (familie)relaties en vriendschap. Er is zowel hoop als onzekerheid door de verdwijning van Babette; telkens krijgt Gwen nieuwe hoop door tekenen en vondsten, maar vaak zijn ze onterecht en wordt ze teleurgesteld. Die teleurstelling draait vervolgens om tot een zekere wanhoop en desillusie: een climax. Ondertussen, terwijl men zoekt, komen steeds meer stukjes informatie uit het verleden terug. Dit zijn allemaal gebeurtenissen die de gezinnen samen meemaakten. Zo komen zowel conflicten als vriendschappelijke daden aan het woord en als lezer begin je steeds beter te begrijpen waarom personages doen zoals ze doen. De moraal van het verhaal is volgens mij dat hoop en desillusie gepaard gaan: je kunt geen hoop hebben zonder een wantrouwende ondertoon. Daarbij zijn vrienden en familie heel belangrijk om, hoe de uitkomst ook is, te zorgen voor geruststelling. Als je deze niet hebt, heb je ook geen hoop.

In verband met moeder-kindrelaties
Dit boek wordt van de vier boeken uit dit verslag waarschijnlijk het minst gekenmerkt door ons thema. Ik had verwacht dat moeder-kindconnecties meer centraal zouden staan toen ik het verhaaltje op de achterflap las. Hier heb ik dus weer van geleerd dat een boek een totaal andere wending kan nemen dan het lijkt. Wel zijn er enkele aspecten te zien waarin moeder en kind belangrijk zijn. Zo zie je bij de toch tamelijk nuchtere Gwen dat zelfs zij paniekbuien krijgt door het gemis van haar dochtertje. Pas nu het noodlot haar treft komt een andere Gwen naar boven met een soort overlangen om haar kleine meisje terug te vinden. Daar tegenover zie je ergernis van Gwens kant naar de dochter van Leander: een typisch voorbeeld van een helse puberdochter die alles doet wat ze niet zou moeten doen. Deze twee soorten connectie tussen moeder en kind zijn kenmerkend voor het thema dochters en moeders in het algemeen.