zondag 20 september 2015

De Vriendschap (boekenlijstboek 2)


Algemene informatie
o Connie Palmen, De Vriendschap
o 17e druk, eerste uitgave 1996
o 311 blz.
o Niveau: Volwassen
o Genre: psychologisch verhaal
o Vertelinstantie: hoofdpersoon (Kit) en ik-vertelinstantie vallen samen. Alles is omschreven uit haar (ook alle meningen over Ara etc.) Ze is alwetend: het verhaal dat ze verteld bouwt ze op van vroeger tot nu maar alles is al gebeurd. Dat zie je aan zinnen al: ‘’ik wist toen nog niet dat dat later dat gevoel zou bezorgen.’’

Opbouw
Drie delen met als titels: Dingen en Woorden (8 hfds.) Eten en Drinken (7 hfds.) en Werk en Liefde (7 hfds.) Laatste hoofdstuk is een essay in briefvorm. Alles wordt voorafgegaan door een motto van de Partner van de auteur, die kort voor het boek overleed. Het gaat over het belang van innige vriendschap: Soep op het vuur is als een goede vriend, extra lekkere soep is als nieuwe familie.
Qua inhoud is de opbouw een climax: eerst is het een verhaaltje en het gaat steeds meer over de gedachtes en problemen van Kit.

Samenvatting
➢ Dingen en Woorden: 1966 is het, Kit (Catherina Buts) woont in een dorp met een dialect met haar ouders en drie broers. Tegenover haar moeder is ze heet bezorgd en ze wil dat ze beloond wordt en niet belast door haar en haar broertjes. Zo haat ze het als haar broers geen compliment over het eten maken. Kit zit in de vierde en is klein, maar druk en eigenwijs. Ze doet niet zo haar best maar is goed in taal.Ze weet wat ze wil en haat daarmee typische meisjes dingen. Zo gaat ze stiekem telkens naar de jongensboekenkast want die verhalen gaan over cowboys. Ze kan door haar karakter veel vriendinnen hebben, maar ze wil dat niet omdat ze ze snel zat is. Vlak voor de grote vakantie staat een nieuw meisjes tegen het muurtje (waar altijd de slome mensen staan). Het is de dikke, 13-jarige Ara (Barbara Callenbach). Kit gaat naar de 5e en Ara blijft zitten in de 6e, samen worden ze een gecombineerde klas. Het nieuwe schooljaar gaat Kit naast haar zitten en ze maakt een tekening voor haar en vanaf daar zijn ze samen. Ara is woordblind en maakt rare woorden, dat vind Kit prachtig. Kit helpt haar soms met verbeteren. Kit ligt vaak op de schouder van Ara bij het muurtje, zonder woorden weet ze dat ze bij elkaar zullen blijven. Ara is de enige die haar aan kan raken zonder weerstand. Ze gaat telkens naar Kit tot ze eindelijk naar Ara meemag. Ze woont met ouders en twee zussen, die heel formeel zijn. Verschil tussen de twee gezinnen is dat er meer aangeraakt wordt bij kit, maar de moeder van Kit is heel erg zorgzaam. Kit en Ara sluiten bloedbroederschap. Ze hebben een eigen taal met aanrakingen: als ze groeten, doet ze hun vingertop op elkaar en haken ze in elkaar. Met hulp van de juf kan Ara naar de middelbare school. Ze worden gescheiden, maar elke dag 5 uur gaan ze samen wandelen met de hond. Ara weet veel van de natuur en dieren. Kit weet en vertelt veel over allerlei zaken aan Ara, die dat heerlijk vind. Als Kit 12 wordt, voelt het als een langverwachte overgang. Ara geeft Kit als cadeau een dagboek.
➢  Eten en Drinken: Kit is 20 en woont nog bij haar ouders terwijl ze pedagogiek lessen volgt. Op de middelbare school die ze intussen ook heeft gehad was ze brutaal en niet gemotiveerd, alleen in NL, ze was een heldin in verslagen. Ze is ongesteld en het doet pijn dus wil ze, aangezien ze geen kinderen wil en altijd snel van een man afwil, steriliseren. De arts Weigert. Kit heeft een nieuwe vriendin: Margo, zij leerde haar kennis maken met drank, Kit en Ara zijn nog altijd beste vrienden alleen Kit ergert zich aan hoe Ara blikken naar alle jongens werpt. Ara zegt dat dat is omdat haar krach niet in taal zit, maar in blik. Ara is introverter dan Kit als het op afhankelijkheid van elkaar aankomt. Ze worden ouder, eten veel samen en gaan samen op vakantie. Tock komt Ara nog steeds niet op haar verjaardag, ook niet als ze dat voor haar 21e verjaardag beloofd en ze ruziën heel erg. Kit besluit weg te gaan van alles en te studeren, Ara huilt voor het eerst.
➢ Werk en Liefde: Kit is 30 en heeft psychologie en filosofie gestudeerd. Ze geeft les (psychologie) maar vind dat niet zo geweldig, ze werkt graag aan haar proefschrift over de verslaving. Ze heeft een relatie met Bruno maar kan zich niet binden dus dat stopt. Ze is heel vaak alleen. Ara is inmiddels eigenaresse van een dierenasiel, ze is samen met Chinees Bing die hun vriendschap begrijpt en ze samen vaak laat. Kit schrijft brieven elke week maar Ara stuurt niks. Ara is verslaafd aan eten, Kit aan drank. Kit wordt heel erg verliefd, op Thomas, ook dik en in veel eigenschappen lijkt hij op Ara. Kit wordt aan het denken gezet over veel onderwerpen door hem, maar vooral over macht, die hij net als Ara uitoefent op haar door subtiel aan te trekken en af te stoten tegelijk. Ze voelt zich voor het eerst net als andere vrouwen: slachtoffer van het drama van onafhankelijkheid (ze is niet meer zelfstandig/onafhankelijk door de macht die Thomas en Ara uitoefenen). Ze raakt in een dip, gaat een week naar Ara en maakt het uit met Thomas omdat hij haar zo uit balans bracht. Ze wordt boos op Ara omdat ze nu voelt dat zij ook zoiets deed als hij, ze voelt zich gebruikt, als een hond. Ze schrijft een brief aan Ara om alles wat ze denkt uit te leggen en het is tevens een essay voor haar proefschrift. Ze heeft het over het belang voor haar om via boeken te uiten. Ze vertelt welke dingen het leven zo zwaar maken, het is een samenvatting van alle filosofische/psychologische dingetjes die ze gedurende het boek aan Ara uitlegt. Vraagstukken waar Kit het over heeft: verslaving, schuld, verlangen, tegenstelling tussen lichaam en geest, vriendschap, liefde, overgave, afhankelijkheid, macht, dood, intimiteit, dat iets altijd twee kanten heeft (ook Ara die haar afstoot en aantrekt), het belang van die tegenstellingen, het verschil tussen zij en Ara (Ara is dik en is bang zich geestelijk te uiten, Kit is drankverslaving en is bang om haar lichaam te tonen), het lot zoals familie en de tol en winst van verslaving die tevens hetzelfde betekenen. Uiteindelijk zegt ze dat ze beseft dat dingen die zich tussen mensen afspelen belangrijker zijn dan het steven naar een volledig onafhankelijk leven. Afhankelijkheid (Thomas, Ara, drank) waren haar grootste problemen. Ze gaat alles, en dan ook alles, de komende jaren opschrijven.

Thema
De macht van verbintenissen: Ara is de belangrijkste persoon voor Kit en ze wil dat verbond begrijpen. Tegelijkertijd houdt ze van onafhankelijkheid. Ze houdt ervan om zinnen en woorden te vinden die deze strijd verwoorden. Zo komt ze er op den duur achter dat de dingen die mensen met elkaar hebben niet autonomisch kunnen, het moet in een verbond. En het is een te belangrijk verbond om op te geven voor afhankelijkheid/autonomie. 

Denken in het algemeen, verlangen naar inzicht: Kit heeft dat als kind al. Ze gebruikt Ara en al het andere denken ook uiteindelijk om zelfinzicht te krijgen. Want volgens Ara is dat het enige waar je echt kennis van kan hebben, een groot deel van jezelf.

Ruimte en Tijd
Het gaat om een periode van 25 jaar. De sprongen zijn telkens zo'n tien jaar. Dus eerst als Kit 10 is, dan 20 en 30. Het speelt zich af in Limburg op school, thuis, bij ara en bij het parkje 'het land van moer', waar Ara en Kit vaak heen gaan. Als ze ouder worden gaan ze verder het land.


Motieven 
o Verbintenissen (abstract) lichaam en geest bvb.
o Machtsverhoudingen in een verbond van mensen: Kit komt telkens naar Ara toe, Ara nooit naar haar, dat weet ze zo te spelen. 
o Tegenstelling: vaak gaat het over dingen die tegengesteld zijn en daardoor ook weer bij elkaar horen, met afhankelijkheid tegen verbond in de hoofdrol.
o leidmotief: Verslaving: conclusie van Kit is dat alle verslavingen pogingen zijn om het verlangen naar vriendschap te vervullen, dus zonder afhankelijk te zijn van iemand. Dit is jezelf voor de gek houden, want dat gevoel dat je zoekt van verbond zit alleen tussen mensen, dat kan niet autonoom.

Verwachting en Uitkomst
Ik verwachtte niet dat er veel diepzinnige gedachten in dit boek zouden zitten, ik verwachtte namelijk meer een verhaal over goede vrienden en een gedetailleerd overzicht van hun vriendschap. In dat opzicht verleid de titel je tot simpel denken. 

Leesmotivatie
Ik pakte dit boek bij toeval uit de kast toen we de mediatheek leerde kennen en een oefenpotje moesten pakken voor de uitleg van het systeem. Ik las de achterkant en heb het later gepakt. 

Eilandgasten (boekenlijstboek 1)


Algemene informatie
o   Vonne van der Meer, Eilandgasten
o   Amsterdam/Antwerpen, 5e druk, eerste druk 1999
o   205 blz.
o   Niveau 2
o   Genre: psychologisch verhaal
o   Vertelinstantie: ik-perspectief (werkster en stukken in het gastenboek) en hij/zij-perspectief/ (bij meer personen meervoudige) personale vertelinstantie (gasten).
o   Roman met de opbouw van een raamvertelling/kaderopbouw (losse verhalen komen samen)
o   Het verhaal is gebaseerd op dat wat Vonne zelf meemaakte: herhaaldelijk op vakantie gaan in een huisje op Vlieland waarin het gastenboek de gasten verbond.

Opbouw
6 hoofdstukken, genummerd met romeinse cijfers. De epiloog en proloog zijn aangegeven met een ster. Deze gaan over de werkster die het huisje opknapt en het gastenboek bekijkt. Ook na hoofdstuk twee is er zo’n stukje met een zeester, een intermezzo.

Samenvatting
Ø  proloog: De werkster doet de jaarlijkse schoonmaak en legt een veertje op de nieuwe pagina.
Ø  I: Dana, haar man Chiel en hun zoontje Floris zijn een week in Duinroos. Chiel is bij een congres in Duitsland vreemd gegaan met een Duitse tolk en hij gaf haar een boek dat cadeau was van Dana van haar vader. Chiel wil hun relatie een tweede kans geven door deze vakantie. Dana merkt dat ze toch wel gekwetst is. Chiel doet aan ‘wiedergutmachung’, heel overdreven. Aan het eind luistert Dana naar de zee en vind een soort innerlijke rust en besluit de toekomst een kans te geven.
Ø  II: Martine, 40 jaar en ongetrouwd is tien dagen in Duinroos met de 23-jarige dochter van een vriendin, Jette. Eigenlijk zou ze met vriend Bas gaan, maar die lit haar zitten voor werk. Ze baalt. Sanne zegt niet zo veel. Ze valt van de trap, de druppel en geeft daarna toe: ze is zwanger. Moeders weet het niet. Martine heeft ooit Abortus gehad en adviseert dit ook aan Sanne, maar Sanne ziet de door de trapval niet losgemaakte foetus als een teken: ze houdt het. Sanne zegt veel: All shall be Well, dat leerde ze thuis al. Ze gaat wandelen op het strand en beseft dat het advies niet eerlijk was: ze heeft spijt dat ze abortus pleegde 20 jaar geleden en mist het kind. Toch vergeeft ze zich, toen was het oké en ze sterkt Sanne.
Ø  Intermezzo: De werkster kijkt kort in het boek en leest All shall be Well van Sanne en een verhaaltje van gezin 1. Ze vind namen belangrijk en linkt naar Jeltes (haar man) waarin stond dat alle namen in een handpalm zijn geschreven.
Ø  III: Leo is 70 en heeft twee dochters en een kleinzoon. Zijn vrouw stierf 11 maanden geleden en daardoor wil hij zelfmoord plegen. Hij wil zich verdrinken en treft maatregelen die doen lijken alsof het per ongelijk was, zoals een restaurant reservering voor de volgende dag en boodschappen in huis. Hij koopt een nieuwe zwembroek. Tijdens die tochten komen mooie herineringen op. Hij mist zijn dochters en bedenkt zich. Hij schrijft hen met het plan volgend jaar met hen terug te gaan.
Ø  IV: Simone, Nils en hun twee dochtertjes zijn voor drie weker in Duinroos. Nils is chagrijnig door een opdracht van zijn werk die naar een jonge collega is gegaan terwijl hij het zelf verdiende en de macho collega niet echt. Hij is veel weg en nooit met het gezin; twee weken is de sfeer rot. Simone wil zeggen dat ze eerder weggaan, maar net op tijd komt Nils er bij de zee achter (als hij de werkster ontmoet en met haar praat) dat hij de baan wil omdat hij het de collega misgunt en Simone ziet door het lezen van het gatenboek dat ze niet de ongelukkigste is. Ze leest over jaarlijkse huurders Herman en Betty Slaghek die vijf jaar geleden een zoon verloren en er na veel rouw mee kunnen leven. Als Nils terug komt hoort Simone aan zijn stem dat de bui over is. De laatste week is leuk.
Ø  V: Walter en Willemijn, Groningse studenten die al twee jaar samen wonen zonder verdere bedoelingen, gaan kort op vakantie met Tom, een jonge onderwijzer. Hij neemt het aanbod aan omdat hij Willemijn leuk vind. Walter wil niks met Willemijn op die manier, maar Tom weet dit niet en als Tom om advies vraagt is Walter toch niet eerlijk (hij wil zijn buddy niet kwijt): hij zegt dat hij haar moet laten en aan Willemijn zegt hij dat ze vast niet echt verliefd is. Willemijn weet het niet zo, ze wil best een gezin en hij lijkt prima. Tom en Walter gaan op gesprek, Willemijn blijft thuis, Walter bekent hem hoe hun relatie zit waarop Tom Willemijn vraagt te gaan lopen op het strand. Walter wil hun toekomst een kans geven en vertrekt melancholisch.
Ø  VI: Een vrouw die weinig doet en waarvan je niks weet schrijft veel. Ze heeft kanker en volgende week zal een zware operatie zijn. Ze ziet haar bezoek als afscheid en herinnert veel mooie maar ook lelijke dingen zoals haar veeleisende, zuinige moeder. Ze ontdekt een mooie herinnering van haar: ze nam wel eens een kroket mee. Ze beseft dat moeder toch van haar gehouden heeft. Ze knipt haar tekst uit het boek en neemt een gevonden strandvoorwerp mee als steun voor in het ziekenhuis.
Ø  Epiloog: De werkster maakt na het vakantieseizoen het huis winterklaar. Ze neemt gevonden dingen mee en legt ze terug bij zee, dan kan het weer opnieuw gevonden worden: niets gaat ooit verloren. Het gastenboek leest ze door, ze vermoed dat de scheurpagina’s van de zieke vrouw zijn en ze stuurt het boek zoals gewoonlijk naar Mr. Duinroos. Het veertje is weg. Die is meegenomen.

Thema
o   Een positieve levensaanvaarding. Alle verhalen komen erop neer dat de persoon in kwestie vertrouwen heeft in de toekomst of vrede heeft met het verleden, terwijl dit in eerste instantie (het probleem) niet zo was. Het boek is een soort ode aan het leven. We moeten om alle narigheden heen de zegeningen zien.
o   Tijdelijkheid en Kwetsbaarheid: het gaat veel over overleden mensen (de zoon van Betty en Herman Slaghek en de vrouw die ernstig ziek is. Kwetsbaarheid is te zien in het vreemdgaan van Chiel en het Egoïsme van Nils. Afgunst heeft Martine tegenover Sanne, zij heeft geen kind meer dus Sanne moet ook maar Abortus plegen.
o   Groter verband/ Onzichtbare samenhang: Het gaat telkens over een hoger orgaan. De werkster gooit niks weg maar legt het terug zodat telkens andere handen het pakken, niets gaat verloren. De zieke vrouw heeft het over de eeuwigheid en Sanne over de bedoeling.

Ruimte en Tijd
Het verhaal speelt zich af in Duinroos. Daar zijn opvallende dingen zoals gevonden voorwerpen, briefjes van de werkster die de les een beetje lezen en het belangrijke gastenboek. Ook de omgeving is belangrijk. Vooral de zee geeft bij veel gasten de herinneringen en daarmee de doorslag tot doorzetten.

Motieven
o   Gastenboek. De werkster legt het expres op een opvallende plek.
o   Veertje: Het is eigenlijk niks maar toch pakt men het steeds. Vonne linkt het aan God.
o   Het belang van naamgeving: De werkster noemt de handpalm met namen (voor Vonne: God, weer een christelijk aspect). Sanne noemt haar kind tijdelijk Veertje.
o   Gods hand: Nils kind tekent god met spijker door de hand bijvoorbeeld.
o   leidmotief: het zinnetje van Sanne: All shall be Well, een citaat uit een dichtwerk. 

Verwachting en Uitkomst
Ik verwachtte in eerste instantie niet dat dit boek me erg aan zou spreken. Het was mijn eerste boek voor de lijst. Ik moest dan ook even door zetten, maar naarmate ik verder kwam in het boek begon ik het steeds mooier te vinden. Elke keer aan het eind van een hoofdstuk kreeg ik kippenvel. De duidelijke moraal (per verhaal) en de terugkerende details zoals het veertje vind ik een ontzettend slimme vondst. Mijn verwachtingen zijn dus niet uitgekomen.

Leesmotivatie
Ik was op zoek naar een boek dat op mijn eigen niveau lag om te beginnen met lezen. Dit boek is vrij makkelijk te lezen. Het verhaaltje op de achterflap leek me prima, veel verder heb ik me niet verdiept. Ik wou gewoon graag beginnen zonder hoge verwachting.

maandag 14 september 2015

De kleine Johannes (boekenlijstboek 11)


Algemene informatie
o De kleine Johannes, Frederik van Eeden
o druk uit 1994, 1887 1e druk
o blz. 160
o niveau 4
o genre: psychologische roman, sprookje
o auctoriaal (totaal overzicht) (alwetend): Hij weet meer dan Johannes en verteld door zijn ogen en zijn gevoelens.

Opbouw
J. ligt in zijn bedje en hoopt iedere keer weer dat er iets gaafs gebeurt, dan op een dag komt hij windekind tegen die zijn vriend wil zijn. Hij raakt dit liefdevolle vriendje die hem van de mensen weg wil nemen en bij de natuur en dieren wil brengen kwijt, en komt de tegenpool Pluizer tegen die hem de mensen wil laten zien. Iemand die hem helpt een mens te worden is de heer Cijfer (hij krijgt les bij hem). Ook Hein, de dood, komt hij nu vaker tegen. Hij is niet bang voor hem omdat hij weet dat hij als hij met de dood mee gaat, hij Windekind weer ziet en die is hij nu kwijt. Toch kiest hij uiteindelijk na alle avonturen bij Windekind en de dieren en Pluizer en de Mensen voor de mensheid. Ondertussen loopt een los verhaal: Wistik, een slimme kabouter heeft het over een boekje met de wijsheden van het leven (het hoe en wat) en J. zoekt het bij de mensen, want daar ligt het volgens de kabouter.

Het boek bestaat uit14 hoofdstukken in 3 fases: fase 1= écht kind zijn met Windekind en natuur, fase 2= puber zijn,  hij wordt verliefd op Robettina 3= volwassener: Hij ziet de dood voor het eerst als zijn vader dood gaat.

Samenvatting
1.
Johannes woont in een oud huis met een grote tuin. Tijdens zijn wandelingen met zijn vader stelt hij vaak domme vragen ('waarom is de wereld zoals zij is?'). Hij bidt vaak om een wonder, waarvan hij weet dat het er ooit aan zal gaan komen.

2.
Als Johannes met zijn hond Presto op de vijver drijft komt er een blauwe waterjuffer aan die verandert in een elf. Hij heet Windekind en wil Johannes z'n vriend worden, op voorwaarde dat Johannes nooit zijn naam aan een mens vertelt. Door een kus van Windekind wordt Johannes kleiner en verstaat plotseling de taal van planten en dieren. Windekind zal hem de wonderen der natuur laten zien, beter dan de schoolmeesters doen. In een krekelschool leert Johannes dat krekels bovenaan alle dieren staat omdat ze kunnen vliegen, springen en kruipen. En de mens staat zeer laag omdat het dat niet kan. Hierna voert Windekind hem naar een feest in een konijnehol, ten bate van dieren die het slachtoffer zijn geworden van mensen. Johannes krijgt van de elvenkoning Oberon een gouden sleuteltje, dat op een kistje past waarin schatten zitten. Ze verlaten het feest als Johannes begint te lachen om de manier waarop de dieren dansen. Ze vallen buiten in slaap.

3.
De volgende dag begint Presto Johannes te zoeken, hij vindt hem in de duinen. Johannes denkt dat hij gedroomd heeft maar vindt het sleuteltje in zijn hand. Thuis moet Johannes zijn vader beloven niet meer weg te lopen, maar Johannes wil niks beloven. Op school heeft Johannes zijn hoofd er niet bij. Na een paar dagen ontmoet hij Windekind weer en samen gaan ze het sleuteltje veilig opbergen omdat Johannes zijn wasdag eraan kwam en dan zijn sleuteltje zichtbaar zou zijn en zijn vader hem dan thuis zou houden.

4.
Na drie weken wil Johannes Windekind zien en een duif geeft hem een veertje waardoor hij kan vliegen. Duiven leiden hem naar Windekind en samen bezoeken zij de mieren. De mieren bereiden zich voor te strijden tegen de Strijdmieren (zij noemen zichzelf Vredemieren, maar alle mieren zijn even oorlogszuchtig en noemen zichzelf zo). In het bos ziet Johannes hoe een groep mensen de rust verstoort. Daardoor wordt Johannes bedroefd en besluit bij Windekind te blijven.

5.
Windekind vertelt Johannes over de kabouters en Johannes wil ze zien. Hij ontmoet Wistik die een kruisspin uit een boekje voorleest over Kribbelgauw, de held van de kruisspinnen. Kribbelgauw is in de boekjes voor andere dieren juist een monster. Johannes wil weten in welk boekje de waarheid staat. Wistik weet van een 'waar boekje, hij zoekt er al zijn hele leven naar. Wistik verdwijnt en Windekind zegt dat dat boekje niet bestaat en dat hij niet naar Wistik moet luisteren, maar Johannes blijft over dat boekje denken.

6.
Windekind zegt dat Wistik al veel mensen naar dat boekje heeft laten zoeken en hen zo ongelukkig gemaakt. Maar Johannes wil antwoorden op zijn vragen en gaat terug naar Wistik. Wistik zegt dan 'Mensen hebben het gouden kistje, elfen hebben de gouden sleutel, elvenvijand vindt het niet, mensenvriend slechts opent het. Lentenacht is de rechte tijd, en roodborstje weet de weg.' Johannes denkt dat hij de aangewezen persoon is het kistje te vinden, gaat terug naar Windekind maar vindt hem niet.

7.
Johannes dwaalt verdrietig door het bos. Hij komt aan bij een tuinman, waar hij mag blijven gedurende de winter. Daar lezen ze uit een boek waarin over God gesproken wordt, maar dit is volgens Johannes niet het 'ware boekje.
8.
In de lente ontmoet hij een blond meisje, Robinetta met haar roodborstje. Hij brengt een leuke tijd met haar door. Wistik herinnert Johannes eraan het boekje te vinden. Robinetta zegt te weten waar het is. 
9.
Robinetta's vader laat Johannes de bijbel zien in de veronderstelling dat dat het boek is waar Johannes naar zoekt. Maar Johannes zegt dat dat niet het ware boek is want anders zou er vrede zijn en dat is er niet. Hij zegt dat hij geen eerbied heeft voor God. De vader wordt kwaad en stuurt Johannes weg. Johannes gaat dan het boekje zoeken maar vindt het niet. Hij vindt wel het mannetje Pluizer. Hij zegt dat hij een vriend van Wistik is en meer weet dan Wistik. Hij zegt dat Windekind nog veel dommer is dan de kabouter. Johannes zou alle gedroomd hebben. Alleen hij, Pluizer, bestaat echt en zal Johannes helpen het 'ware boekje te vinden. 

10.
Als Johannes wakker wordt is hij in een kamertje van Pluizer in de stad. Hij ontmoet Pluizer's vriend Hein. Daarna brengt Pluizer hem naar zijn leerling dokter Cijfer, die bezig een konijn te onderzoeken. Pluizer vertelt dokter Cijfer over het boekje dat Johannes zoekt. Dokter Cijfer wil Johannes wel helpen als hij sterk is en niet klein en teerhartig.

11.
Pluizer toont Johannes de armoede en ellende van het mensenbestaan in de stad. Ze gaan naar een dansfeest en Pluizer laat de ijdelheid en verveling achter de lachende mensen zien. De rondleiding eindigt op het kerkhof. Ze worden voorgegaan door een worm en bekijken het graf van een vrouw die op het feest was van binnen. Het is nu een halve eeuw later want voor Pluizer bestaat geen tijd. Ze bezoeken een paar andere graven en op het laatst het graf van Johannes, waarop hij flauwvalt.

12.
De volgende ochtend zijn ze terug bij dokter Cijfer en begint Johannes met leren. Hij doet dat maanden lang maar hoe meer hij leert hoe duisterder het wordt. Cijfer laat niet toe dat Johannes iets bewondert, als een bloem. Cijfer leert hem dat dat ondoelmatig is. Zijn verlangen naar Windekind en Robinetta nemen ook langzamerhand af. Ondertussen laat Pluizer hem de zinloosheid zien van alles. Johannes voelt zich hulpeloos, als een verminkt insekt die aan een touwtje zit waaraan Pluizer trekt. Pluizer zegt dat Johannes het sleuteltje met het boekje vergeten moet, hij moet net zo worden als dokter Cijfer.

13.
In het voorjaar verlangt Johannes naar de duinen. Hij gaat naar de duinen als zijn vader op sterven ligt. Nadat zijn vader overleden is wil Pluizer hem opensnijden om te zien wat er mis was. Dan komt Johannes voor het eerst in verzet tegen Pluizer en Pluizer verdwijnt. Bij het sterfbed zit Hein en hij prijst Johannes en zegt dat Pluizer niet meer terug zal komen. Johannes wil met Hein mee maar Hein weigert: Johannes hield van mensen hoewel hij dat zelf niet wist.

14.
Johannes maakt een keuze tussen Windekind en de mens. Uiteindelijk verlaat hij Windekind en gaat zijn keuze naar de mensheid. Johannes gaat met een mens mee, zodat hij vervolgens verder kan gaan met zijn leven.

Thema
Coming of age: J. wordt ouder en je ziet goed het beeld van een kind, hoe lief en mooi het is (Windekind). Dan komen de levensvragen en de andere kant (pluizer). De dood komt op het pad (Hein). Nu moet hij kiezen. J. besluit de nare vragen te willen stoppen en slaaf van de mensheid te worden. Hij is echt volwassen met ingang van die keuze.

Ruimte en Tijd
In het boek is er een duidelijke tegenstelling van ruimten: de natuur tegenover de stad. Het huis waar Johannes woont -met z'n familie en z'n huisdieren: Presto de hond en de kat Simon- ligt dicht bij zee in een duin- en bosrijke omgeving. Voor Johannes is dit zijn wereld en daar voelt hij zich gelukkig. De tochten met Windekind vinden daar ook plaats. In de grote stad voelt Johannes zich ongelukkig, het stinkt er,  de stad is groot, armoedig, druk, ellendig en vol ziektes. Johannes ervaart het als een plaats waar geen mens gelukkig kan worden
Het verhaal is chronologisch verteld. Soms zijn er flash-backs waarin Johannes terugdenkt aan eerdere ervaringen. De vertelde tijd is twee jaar, met sprongen in de tijd en tijdsverdichting. De verteller vertelt het verhaal achteraf. Het speelt af in de negentiende eeuw, omdat er over industrialisatie gesproken wordt, maar nergens wordt er een duidelijke tijdsaanduiding gegeven. Het verhaal is in de verleden tijd geschreven.

Motieven 
o geluk: Heel de tijd denkt J: “Waar wordt ik gelukkiger van.” Daar hangt zijn keuze vanaf.
o leidmotief: keuzes maken
o verschil tussen natuur (zijn huisje, presto, papa en Windekind) tegenover de stad (mens, lelijk)
o verliefdheid (Robettina)
o wetenschap (De lessen van Pluizer en levensvragen op het pad van J.)

Verwachting en Uitkomst
Ik verwachtte iets kinderlijkere omschrijvingen, maar het was best duister en eng.

Leesmotivatie
Oorspronkelijk voor PWS.

maandag 15 juni 2015

De Verdronkene (boekenlijstboek 3)


Titel: De Verdronkene
Schrijfster: Margriet de Moor
Jaar 1e druk: 2005 (Amsterdam)
Genre: psychologische roman
Vertelinstantie: De perspectieven zijn heel erg wisselend. Er zit soms een gedichtje/motto tussen of een lange brief van Nadia aan Armanda waarin ze over haar liefdesverdriet vertelt. In principe gaat het om een alwetende verteller die over iedereen vertelt wat ze doen, maar het kan soms ook omslaan in een ik-persoon.
Verhaalsoort: Twee verhalen die parallel aan elkaar staan

Samenvatting:
Deze samenvatting komt van bron Uittrekselbank.nbdbiblion

De verdronkene vertelt de dramatische geschiedenis van de zusjes Lidy en Armanda Brouwer, aan het begin van de roman respectievelijk 23 en 21 jaar oud, dochters van een Amsterdamse cardioloog. Ze lijken sprekend op elkaar en worden regelmatig met elkaar verwisseld. Lidy is getrouwd met Sjoerd Blaauw. Ze hebben een tweejarig dochtertje, Nadja, en wonen, net als de ouders van Lidy en Armanda, aan het Sarphatipark. Destijds was ook Armanda hevig verliefd op Sjoerd; die gevoelens zijn nooit helemaal verdwenen. Tegen die achtergrond levert Armanda haar zuster wat ze zelf later een 'rotstreek' zal noemen (p. 319).
Armanda moet namelijk op zaterdag 31 januari 1953 naar Zierikzee, waar haar petekind jarig is. Ze heeft er niet veel zin in. Het lijkt haar veel spannender om met haar zwager Sjoerd naar een feestje van diens halfzuster Betsy te gaan. Daarom haalt ze Lidy over in haar plaats naar Zeeland te reizen, 'een rolverwisseling voor één dag' (p. 16). Na wat tegenstribbelen geeft Lidy zich gewonnen en vertrekt met de auto van haar vader voor een weekendje Zeeland.
Als Lidy uit Amsterdam vertrekt, waait het al hard. Toch kiest ze niet voor de route via Rotterdam en de Moerdijkbrug, maar rijdt ze via Maassluis en de pont naar Rozenburg over de eilanden naar Numansdorp. Daar neemt ze de veerboot naar Schouwen-Duiveland (Zijpe). Tijdens die enkele uren durende overtocht is de wind al aangewakkerd tot een zware storm. Na aankomst waagt de veerboot zich dan ook niet aan een nieuwe overtocht.
Om kwart over zes arriveert Lidy bij Hotel Kirke in Zierikzee, waar de familie Hocke (eigenaar van het hotel) het feest voor Armanda's petekind geeft. Ondanks de onheilspellende storm wordt er een vrolijke maaltijd gehouden. Doodmoe gaat Lidy daarna in het hotel naar bed. Diep in slaap wordt ze om twee uur 's nachts plotseling gewekt. Het water stijgt onheilspellend en men heeft haar auto nodig om naar een twaalf kilometer verderop gelegen boerderij te gaan.
Zo rijdt Lidy ' maar Hocke neemt al gauw het stuur over ' door storm en regen over het eiland. Men signaleert inmiddels windkracht 11, later 12, en de rit naar de boerderij blijkt een helse onderneming. Wegen zijn versperd of ondergelopen. Onderweg klopt men nog zoveel mogelijk mensen uit bed en als men eindelijk de boerderij bereikt, is juist een buitendijk doorgebroken en stroomt het water toe. Lidy vlucht met Gerard Hocke en dijkgraaf Simon Cau naar de zolder. Tussen de oude spullen, met een hond en een gans als gezelschap, roken ze een sigaret en drinken een glas cognac.
Het drietal op de zolder breidt zich uit tot een gezelschap van elf, als nog acht vluchtelingen arriveren op een tractor die bijna volledig onder water staat. Met grote moeite bereikt het achttal de zolder. Onder hen is een hoogzwangere vrouw, die te midden van alle dreiging en ellende een gezond jongetje baart. Op zondag 1 februari houden ze hun 'laatste middagmaal' (p. 235): er is voor iedereen nog een boterham met een gebakken ei. Dan begint het bange wachten hoe lang de boerderij tegen het natuurgeweld standhoudt.
Tegen halfvijf stort het huis in, de zolder scheurt, Lidy met moeder en zoon Hocke en een gebochelde jongen worden op een deel van de vloer door het water meegevoerd. Onderweg raken de planken los, de jongen verdrinkt, de drie anderen weten zich vast te klampen aan een drijvend rieteiland. Maar ook dat biedt geen soelaas: het rieteiland raakt doorweekt, de aarde spoelt steeds meer weg en ook Gerard Hocke verdwijnt in de stroom. Lidy en moeder Hocke weten nog op de dwarsbalk van een mast te klimmen. Dan geeft de oude vrouw het op, na Lidy nog haar twee gouden 'hoofdkrullen' (p. 280) in handen te hebben gedrukt.
Het is inmiddels maandag 2 februari, heel vroeg in de ochtend. Lidy weet nog een beter houvast te vinden op een zware voordeur. Met grote snelheid sleurt het water haar door het gat in de dijk bij Ouwerkerk de Oosterschelde op, richting Noordzee. In de sterke ebstroom raakt ze te water en wordt ergens onder het slik bedolven. Pas dertig jaar later worden daar toevallig schedel- en botresten van haar gevonden.
Parallel aan het stormvloedverhaal over Lidy wordt het verhaal van Armanda verteld. Als haar zuster in Zierikzee is, gaat zij met Sjoerd naar een feestje in de Amsterdamse binnenstad. Ze zijn er, drinkend en dansend, 'ronduit intiem' (p. 45). De hele avond heeft ze het gevoel dat zij net zo goed met Sjoerd getrouwd had kunnen zijn (p. 52). Na afloop van het feest woedt ook in Amsterdam een ongewoon zware storm. De straten zijn uitgestorven, er is bijna geen taxi te krijgen.
De volgende ochtend slaat de onrust toe. Sjoerd krijgt geen telefonische verbinding met Zeeland. De radioberichten zijn alarmerend. Maandag meldt de krant: 'Zeeland van de kaart geveegd'. 'Het eiland Schouwen-Duiveland, geranseld en overweldigd, bestaat niet meer' (p. 55). Kort daarna ziet Armanda in de bioscoop op het Polygoonjournaal de zwartwitbeelden van de watersnoodramp. Ze loopt de zaal uit. Sjoerd gaat in Zeeland op onderzoek uit en komt thuis met het bericht: iedereen is nu óf gered óf verdronken (p. 78). Ook Lidy's ouders speuren tevergeefs in verschillende opvangcentra naar enig bericht over hun dochter.
Sjoerd leeft heel sterk met de gedachte: 'Ze is nog ergens' (p. 102) en reist herhaaldelijk voor de identificatie van gevonden lichamen naar Goes, Zierikzee of Dordrecht. Steeds voor niets. In Zierikzee blijkt het hotel nog overeind te staan, een wrange ontdekking. Sjoerd krijgt het koffertje met kleren en reisbenodigdheden van Lidy terug. Maar verder geen enkel aanknopingspunt.
In het huis van haar zuster neemt Armanda zoveel mogelijk de dienst waar. Door de kleine Nadja wordt ze al gauw mama genoemd (p. 134). Met Sjoerd is er wel sprake van 'gulzig zoenen' (p. 137), maar ze wil geen seks: 'Ik doe het niet voordat ik het lijk van mijn zus heb gezien' (p. 138). Met Betsy en Sjoerd gaat Armanda naar het kerkhof in Ouwerkerk. Daar worden vijftig geïdentificeerde slachtoffers begraven. Zeven of acht gedolven graven worden in reserve gehouden voor vermisten.
Op de terugweg in de trein maken ze het plan om een rouwdienst voor Lidy te houden. Dat gebeurt in juni 1954, anderhalf jaar na de ramp, in de Amstelkerk, de kerk waarin Lidy getrouwd is. Armanda voelt zich bij dit alles steeds 'de verpersoonlijking van de twee' (p. 163). 'Het afscheid van Lidy was tegelijk haar, Armanda's, verlovingsfeest' (p. 170). Ze spoort zichzelf wel aan: 'Laat haar gaan, leef zelf verder' (p. 171). Maar dat lukt niet.
Sjoerd start bij justitie een procedure om aangifte te mogen doen van Lidy's overlijden. In verband met de vele vermisten van de ramp (ruim 800) wordt die vergunning vrij soepel verleend. Drie weken later, 3 mei 1955, trouwen Sjoerd en Armanda, precies vijf jaar na de bruiloft van Lidy. Armanda beleeft haar trouwdag als een prolongatie van de bruiloft van haar zuster (p. 187), zoals ze eigenlijk in alles het gevoel heeft het leven van Lidy over te nemen, op te treden als haar plaatsvervangster.
Zeven jaar houdt het huwelijk stand. Sjoerd en Armanda krijgen twee kinderen, een meisje en een jongetje. Maar Armanda voelt zich toch het meest gehecht aan de al wat oudere Nadja. Op een ochtend ontwaakt Sjoerd met de gedachte: 'Mijn vrouw begrijpt me niet' (p. 223, mei 1962). Die dag begint zijn overspel; al gauw laat hij haar in de steek.
De tijd gaat met grote stappen verder. Armanda is lerares Engels aan het Barlaeus-gymnasium, Nadja studeert geschiedenis aan de Universiteit van Amsterdam. Armanda's leven verloopt glansloos, Nadja gaat plotseling op een mysterieuze manier dood. Van Betsy hoort Armanda dat Sjoerd in 1978 hertrouwd is en een baan heeft in Parijs. Zij zelf troost zich met een collega wiskunde als 'mooiweervriend' (p. 271). Maar verder leidt ze een leeg bestaan.
Dertig jaar na de watersnoodramp worden bij de aanleg van de stormvloedkering diep in het slik resten opgedolven van een schedel, botten en kaken, die misschien of waarschijnlijk van Lidy zijn geweest. In elk geval laat Armanda ze als restanten van Lidy's skelet begraven. Stiekem schuift ze nog een foto van haar zuster in de kist. Maar op de steen mag geen naam staan.
Minstens vijftig jaar na de ramp verschijnt de schim van Lidy aan de enigszins dementerende Armanda, die in verpleeghuis Tabitha is opgenomen. Ze voeren een openhartig en indringend gesprek. Lidy vertelt over de laatste minuten van haar leven. Armanda verwacht dat zij ook spoedig sterven zal. Ze verlangt naar de dood: 'ik heb schoon genoeg van het ademen' (p. 308). Na dit ultieme gesprek zullen de zusters weldra in de dood herenigd zijn.

Opbouw:
Het boek bestaat uit 5 delen genaamd “het weekenduitstapje, “dit noem je slapen”, “er is altijd weer”, “het familie-uitstapje” en “responsorium. Het gaat om de beurt om Lidy en Armada. Het is vrij rommelig, soms ben je even kwijt wie er praat, dus je moet je goed focussen om alles te volgen. Er is bijvoorbeeld geen aankondiging als iemand opeens begint te praten. Dan moet je goed doorlezen om door te hebben dat we vanuit een ander referentiekader worden ingelicht over de situaties.

Ruimte en Tijd
Het verhaal speelt zich af in Amsterdam (Armanda) en in Zeeland (Lidy). Het goochelen met tijd is door de Moor heel veel gebruikt. Op de uittrekselbank staat het volgende geschreven:

Opvallender nog is de manier waarop de schrijfster de twee verhalen van Lidy en Armanda parallel vertelt en door afwisselende hoofdstukken steeds in elkaar laat grijpen. Het grote, technisch zeer effectieve verschil tussen de beide verhalen is het tijdverloop. Lidy vertrekt zaterdagochtend 31 januari 1953 uit Amsterdam en verdrinkt maandag 2 februari ergens in de Oosterschelde, dus ongeveer twee etmalen later. Maar wat haar overkomt in die tweemaal 24 uur is ingenieus, met minimale stapjes in de tijd, over de hele roman verspreid. Daarentegen kent het verhaal van Armanda een tijdverloop van ongeveer vijftig jaar: eerst in stappen van dagen, dan van jaren, ten slotte van decennia, tot aan haar (zeer nabije) dood.

Doordat er grote tijdsprongen in zitten, wordt benadrukt dat de zussen door het hele leven een band blijven houden. Of ze nou letterlijk samen zijn of niet, er is een hecht verbond.

Motieven
-Dood: Het gaat over alle sterfgevallen van de watersnoodramp, hoe de huisgenoten waar Lidy haar laatste dagen mee doorbrengt overlijden, hoe mensen die ze niet kent en dieren in het water drijven en ook over hoe zij zelf verdrinkt. Het laatste hoofdstuk beschrijft hoe Armanda overlijdt.
-Waternoodsramp van ‘53
-Dubbelzangersmotief/persoonsverwisseling: Armanda heeft continu het gevoel dat ze de plek van haar zus inneemt, zeker omdat ze met haar man trouwt. Het voelt alsof ze een vervangmiddel is en dat in combinatie met het feit dat het overlijden van de zus haar schuld is, kan ze niet aan.
-Jaloezie: In het begin is Armanda best blij dat ze even alleen is met Sjoerd en haar zusje weggaat in plaats van zijzelf, want ze voelt wat voor Sjoerd.
-Relatie tussen zussen: Er was altijd al een sterke relatie tussen de zussen en het boek eindigt met het gesprek tussen die twee zussen op het moment dat Armanda gaat sterven. Het suggereert dat ze elkaar snel terug zullen zien in het hiernamaals.
-Eb en vloed wordt continu genoemd en is dus een herhalend motief.

Thema’s
-De mens moet leven met onzekerheden. Het leven is grillig en kan plotseling veranderen.
-Die onzekerheden door het lot zijn A, maar B is misschien wel belangrijker. Mensen streven altijd naar een duidelijke eigen identiteit, maar in die identiteit zitten ook onzekerheden. Dat kunnen we door de onzekere gang van het leven niet vermijden. Dat zie je hier bij personage Armanda. Ze heeft sinds het overlijden van haar zus het gevoeld dat zij zichzelf niet meer is, omdat ze niet kan plaatsen dat ze het ongeleefde leven van Lidy leeft. Ze kan haar identiteit niet meer doorzien.
-Vaak zijn het juist de kleine dingen in het leven die voor grote veranderingen zorgen. De zussen besluiten als grapje om te wisselen van identiteit, dat lijdt tot de dood van de een en een naar schuldgevoel voor de ander (gedurende de rest van haar leven).  Ook gaf een Zeeuwse boerin de versieringen van haar kap aan Lidy en daarmee is later vastgesteld dat het waarschijnlijk Lidy was.
-Er is ook onzekerheid m.b.t. anderen. Sjoerd raakt vervreemd met Armanda omdat hij op een dag beseft dat zij ‘hem niet begrijpt”. Ze kenden elkaar toch niet goed genoeg.

Eigenlijk gaat het hele boek over onzekerheden door de gang van het leven.

dinsdag 9 juni 2015

Max Havelaar (boekenlijstboek 7)

Na ons een periode lang verdiept te hebben in Multatuli, Max Havelaar, hebben we aardig wat kennis vergaard rondom de periode waarin het geschreven was. Althans, is het boek wel zo representatief voor de Romantiek? Om dat te bepalen moeten we eerst het literair begrip romantiek definiëren. Wat is de Romantiek? Het is niet romantisch zoals dineren bij kaarslicht, het is juist iets zwarts, iets duisters. Het is een sombere visie op het leven die zo ver gaat, dat men alleen nog maar een uitgang zoekt, een vlucht naar alles behalve het hier en nu. Het hier en nu? Dat is een verpeste versie, een diep gat van dat wat ooit goed was. Er is heimwee en ellende, kritiek en vooral een wens. Een wens om nooit meer terug te keren en voor eeuwig in het onbestaande te blijven zwerven. Multatulia was zeker geen tevreden persoon, maar schreef hij zijn kritiek in een romantische stijl, ik denk van niet. Als je het mij vraagt, is de Max Havelaar geen typisch Romantisch boek.

Een belangrijk aspect van de Romantiek is, dat de ratio een beetje wordt bespot. Het heeft ten opzichten van het gevoel een ondergeschikte rol. Onze Multatuli geeft zeker een emotionele uiting, hij is boos en dat laat hij goed merken. Het is echter niet zo, dat hij de ratio verwisselt voor emoties. In tegendeel! Hoe vaak staat er wel niet in het boek dat mensen moeten "nadenken" en dat mensen domme dingen doen omdat ze het impulsief doen? Hij bekritiseert mensen continu op hun dom gedrag en dom gedrag wordt nou eenmaal grotendeels gestuurd door gedachten, de ratio. Als er hier sprake is van een ondergeschikte ratio, eet ik mijn schoen op.

Er wordt beweerd dat Multatuli door het gebruik van gevoel, natuur en sprookjesachtige taferelen een Romantische sfeer weergaf. Zit er gevoel in, jazeker. Komt er natuur aan te pas, vanzelfsprekend. Maar is dit expres gedaan, dat is de vraag. In bijna ieder goed boek is een groot deel overheerst door emoties. Multatuli is boos en verdrietig en laat dit op zijn tijd goed merken, maar de rest van de tijd is hij druk bezig met het geven van veel feitjes, argumenten en af en toe een droge grap of opmerking. Het echt zweverige, dromerige eeuwige beschrijven van gevoelens zoals we dat in romantische teksten gewend zijn, is naar mijn mening van een heel ander terrein.
Dat er veel natuur in het boek zit, dat is zeker waar, maar heeft Multatuli de aandacht op die natuur gelegd omdat hij dat nodig vond voor zijn boek? Is het niet gewoon pure logica, dat op een net ontdekte kolonie nog geen grote fabrieken en steden zijn waardoor er nou eenmaal niets anders is dan een beetje land en een boom hier en daar?
Naast het aspect gevoel en natuur, claimt men dat een belangrijk deel van de Havelaar genaamd "Jadidja Hadinda" een sprookje zou zijn. Dat is leuk, maar waar is dat op gebaseerd? Als ik er naar kijk, neigt het meer naar een realistische beschrijving van een van de duizenden slachtoffers van de koloniale machten. Het heeft door de exotische achtergrond en het ingrijpende verhaal met uitzonderlijke wendingen misschien iets weg van een sprookje, maar als we zo soepel zijn met het brandmerken van verhalen is het verhaal dat ik vorige week onverwachts een mooi cijfer voor een proefwerk kreeg ook een sprookje. Het was toch onverwachts, het was toch bijzonder? Wel dan, dan is de wereld een groot sprookjesboek.

Romantische schrijvers zijn zo diep gezonken in ellende, dat ze het opgeven in de wereld waarin ze leven en in paniek vluchten in een niet bestaande omgeving. Multatuli was boos, geïrriteerd en teleurgesteld in zijn tijd, maar gaf hij op en liet hij zijn idealen waren? In tegendeel. Hij was enorm betrokken en voelde zich verantwoordelijk voor de ellende die hij zag. Een gemiddelde romantisch schrijver zou daar helemaal geen zin in hebben. Hij zou drie keer om zich heen kijken, hard jammeren en daarna als een malle de benen nemen.

Als je iets wil zien in een bepaald licht, is dat eenvoudig. Door de ontbrekende argumenten te negeren en de aanwezige overeenstemmingen met de Romantiek te arceren, zou je Max Havelaar makkelijk een Romantische stempel kunnen opdrukken. Ik houd er echter van om de kritische bril op te zetten en als ik daarmee constateer dat de in de Romantiek expres benadrukte natuur, gevoelens en sprookjessferen lang niet zo opzettelijk zijn gebruikt dan dat dat thuis hoort in de stroming, is het voor mij lariekoek.

vrijdag 15 mei 2015

Apenland (boekenlijstboek 6)

Tommy Drop, 7 jaar oud, was een brave jongen met een enorme bos bruine krullen. Hij was er zelf heilig van overtuigd dat hij een brave knul was. Daar was dan ook alles mee gezegd. 
Laten we het erop houden dat hij alles wat hij moest, aan zijn laars lapte en alles wat hij - als compensatie bedoeld - mocht, met beide handen aangreep. Zo gebeurde het dat hij op een namiddag na het stelen van een snoepje en een klap in zijn gezicht, besloot op de rug van een duizendpoot te klimmen. 
"Als je meegaat ben je heel de dag weg, vind je dat niet erg?", vroeg de duizendpoot voor de zekerheid. Tommy antwoordde licht geïrriteerd "Jahaaa, meneer de rups, loop maar". Nu was het de beurt van de duizendpoot om geïrriteerd te raken. "Ik ben geen rups, jongeman, en daar ben ik trots op. Als je dat nog een keer zegt, geef ik je met al mijn negenduizend negenhonderdnegenennegentig pootjes een rammel op je harses!" Zelfs voor bastaard Tommy Drop was dat een waarschuwing die voldeed. Zwijgend stapte hij op de wat slijmerige rug van de duizendpoot. "Je bent de eerste die met me mee gaat, weet je. Ik heb altijd al kinderen die gek werden van grote mensen willen rondleiden. Ik noem het vluchtpsychologie. Soms is het gewoon beter om even afstand te houden, begrijp je?" Verward door het besef waar hij nou eigenlijk mee bezig was, knikte tommy. Het viel hem voor het eerst op dat de duizendpoot heupen had. Ze wiegden zachtjes op en neer terwijl een oorverdovend slijmerig geluid van het kruipende voortbewegen op de achtergrond speelde. "Meestal zeggen ze dat ze niet mee mógen, omdat hun ouders ze geleerd hebben dat ze niet met vreemden mee mogen gaan, snap je?" Tommy antwoordde vastbesloten - hij hield wel van een weerwoord - dat hij dat nog nooit had gehoord in zijn huis. "Mijn vader nodigt heel vaak vreemden uit. Elke maandag komt er een andere mevrouw bij ons langs. Papa zegt dat het de schoonmaakster is, maar zij is denk ik een beetje lui, want ons huis ligt altijd in het stof!" Terwijl Tommy - duidelijk te jong om de situatie te begrijpen - luid en hoog giechelde, hield de duizendpoot wijselijk zijn mond. 
De duizendpoot stapte flink door en schraapte zijn keel om van onderwerp te wisselen. "Zie je die boom daar in de verte? Daar gaan we naar binnen. Het begin is nogal stijl, dus daar zullen we moeten rollen. En rollen, dat deden ze. De duizendpoot rolde zich helemaal op en Tommy voelde zich net een stukje komkommer in een sushirol. Met een rotvaart zoefden ze het hol in, Tommy had de tijd van zijn leven. Terwijl de duizendpoot - die Tommy door zijn vergelijking wasabi was gaan noemen - her en der zijn thuisomgeving benoemde, gingen ze verder en verder van huis. De omgeving was anders, heel anders dan het groen dat wij hier kennen. Groen, dat was het zeker, maar het was niet dat wat groen hoorde te zijn dat in die gedaante verscheen. Tommy dacht dat hij kleurenblind was geworden, zodra hij in de gaten kreeg dat de normaal hemelsblauwe lucht mintgroen was geworden. Niet veel later merkte hij het blauwe gras, de roze zonnebloemen en de oranje wolken op. Kraaiend van plezier keek hij om zich heen. "Je vind het mooi hé? merkte wasabi een beetje trots op. "Het is dat ik mijn taken daarboven heb, maar anders zat ik hier dag en nacht een beetje de eten en te zitten. Oh wat hou ik toch van eten, en dan het liefst groen eten! Bij ons is groen eten schaars, het eten is altijd groener aan de bovenkant, bij jullie. Je hebt geluk, knaap." Verward keek tommy naar zijn gids. "Groen? Nee hoor, papa maakt meestal geel eten, of rood, of bruin. Dinsdag, zaterdag en vrijdag eten we pizza en woensdag, donderdag en zondag eten we patatjes. Maandag eet ik meestal koekjes uit de voorraadkast, want dan is papa met de schoonmaker op stap en dan komt 'ie laat thuis." Wasabi liep star door en lichtte op zijn tijd wat speciale plekjes toe. Waar hij graag kwam, waar hij woonde, waar hij vroeger naar school ging. "Kijk, daar is de Duizend-en-een-nacht-gedichtenclub. Daar heb ik mijn beste vriend leren kennen. We kennen elkaar al zo lang, dat ik een kriebelig gevoel krijg als ik me voorstel dat het niet zo was". Wasabi glimlachte, het was een hele grote. "Wat zijn jouw hobby's, knaap?" Tommy was eerst stil, maar antwoordde toen met opgeheven hoofd. "Ik heb een hond, eigenlijk was de hond van papa, maar hij had hem in een plastic zak gestopt en ik heb hem toen uit de container gehaald. Ik speel met mijn hondje en soms teken ik. Eigenlijk wil ik op voetbal, maar papa zegt dat dat niet mag, omdat hij me dan moet brengen met de auto en dat er dan scheuren op de auto komen." Met een zucht schuifelde Wasabi richting het eindpunt van de reis. "Ons dorp is niet zo groot, weet je? We zijn al bijna terug. Knaap, ik vond het reuzen aardig. Wat nou, als we vaker afspreken in mijn hol, lijkt je dat wat?" Toen Tommy hem weer op zijn kraaien zette wist Wasabi dat dat een Ja was. Hij zetten hem voor de deur af en Tommy veegde de grootste slijmdraden van zijn broek. "Tot morgen", grijnsde hij. "Tot morgen, knaap", knipoogde Wasabi.

Tommy Drop, 7 jaar oud met een enorme bos krullen, was geen brave jongen, maar daar was lang niet alles mee gezegd.

maandag 9 februari 2015

De Klucht van de molenaar (boekenlijstboek 5)


Schilderkunst in de 16e en 17e in verhouding tot de Nederlandse literaire geschiedenis.
De burgercultuur van de republiek werd gekenmerkt door leergierigheid. Het waren niet langer alleen de hoge rangen die leerden, alle burgers moesten de smaak van de samenleving waarin zij leefden kunnen proeven en versmelten met de normen uit het vaderland. Zowel in de literatuur als in de kunst traden didactische aspecten op. In deze eindopdracht van literair thema 2 zullen wij, ik en Anna Roos, dit didactische aspect nader onderzoeken.

De verkeerde wereld – Jan Steen
Zoals je ziet, gaat het er druk aan toe in dit huishouden. Links zie je een vrouw, waarschijnlijk de moeder, die aan het slapen is. Verder zie je kinderen die zich nergens wat van aantrekken, ze gedragen zich vrij onbeschoft. Zo is er links een meisje te zien, die in een kastje zit te rommelen. Er ligt ook overal zooi op de grond: hoeden, boeken en andere voorwerpen. Het is totaal niet opgeruimd. Er zit ook een hond op tafel, die van het eten aan het smullen is. Daarbij is er rechts in het schilderij een varken te zien, die dus blijkbaar gewoon los door het huis wandelt. In het midden zie je nog een jong echtpaar, die er vrij ‘losjes’ uitziet, met waarschijnlijk alcohol in de hand. Dan staan er nog achter in het schilderij twee mensen in het zwart met elkaar te smoezen. Wat ook opmerkelijk is dat er een muzikant in de kamer staat. Ook zie je een mand vol met spullen aan het plafond hangen.

Er wordt hier heel duidelijk gebruik gemaakt van exempla contraria: In dit genrestuk wordt getoond hoe het niet moet in een huishouden. Ik zal een paar kenmerken noemen uit het schilderij, die tegendraads waren met de normen en waarden uit die tijd. Zo is er in het midden van het schilderij, een vrouw met een glas drank te zien. Een vrouw mocht zich niet zo ‘boers’ gedragen in die tijd. Dan staat er ook een hond op tafel, wat net zoals in deze tijd, toen ook niet normaal was. Wat ook geheel tegen de normen en waarden van die tijd was, is dat de man met zijn been over de vrouw zit, dat is te intiem en duidt op seksualiteit. Het kan zeker niet, dat er een varken eet van de vloer, dat er rommel op de grond ligt en dat er een muzikant door de kamer manoeuvreert. De moeder had een belangrijke rol, terwijl ze hier slaapt in dit schilderij. Het resultaat van dit alles is dat de kinderen het slechte voorbeeld volgen en dat meenemen in de volgende generatie. Er is een grote chaos zonder enige structuur en daarmee wil Jan Steen ons leren, hoe het er niet aan toe hoort te gaan in een huishouden. In die tijd moest een huishouden ordelijk, opgeruimd en rustig zijn. Dit schilderij heeft dus een didactische  functie. Jan Steen wilde de mensen van zijn tijd vertellen hoe het wel moest, via deze exempla contraria. Normen en waarden die uit dit schilderij blijken zijn onder anderen: een vrouw moet zich netjes gedragen (als huisvrouw) en structuur binnen het gezin is belangrijk omdat de kinderen later zullen navolgen wat hen is geleerd.

Het glas wijn - Johannes Vermeer
Je ziet een vrouw met een rode jurk, zij zit aan een tafel en een man staat aan haar zij. Hij houdt een kan met wijn beet en wekt de intentie dat hij haar probeert te verleiden. Op de achtergrond zijn er een schilderij en een glas-in-loodraam, waardoor licht naar binnen valt, te zien. In de hoek staat een bankje. Op de tafel ligt een tafelkleed. Er zit een diepere betekenis in dit werk. Er is niet, zoals bij Jan steen, een reeks voorwerpen te zien dat symbool staat voor een les. De les moet je afleiden uit de twijfelachtige en bijna seksuele blik van de man en het feit dat hij haar een glas wijn voorhoudt. Het commentaar van Vermeer staat in het glas-in-loodraam links: de vrouw daarop houdt een teugel in haar hand. Dat staat symbool voor matigheid. Of er sprake is van exempla contraria valt te betwisten. De vrouw moet namelijk nog kiezen of ze een nieuw glas wijn aan zal nemen. De man probeert haar dronken te voeren, maar ze kan zich nu nog bedenken! Het is in ieder geval een waarschuwend schilderij en het zal de kijker ook wel angst hebben bijgebracht. De vrouw ziet de sluwe blik van de man niet, maar wij weten dat er gevaar dreigt! Het schilderij leert ons in dat opzicht wel wat: wees op u hoede, want voor u het weet raakt u van het padje.

Huwelijksportret van Isaac Massa en Beatrix van der Laan – Frans Hals
Met een grote glimlach kijkt de bruidegom zijn geliefde aan. Dat was niet gebruikelijk voor huwelijksportretten en dat is een van de redenen voor Hals’ succes. Een man en vrouw zitten in chique zwarte gewaden al leunend tegen een boom. Beatrix leunt op haar echtgenoot en laat trots haar ring zien. Op de achtergrond zien we een mooie tuin en heldere blauwe lucht. Er zitten een aantal verstopte symbolen in dit stuk. Gebroken vazen staan voor de breekbaarheid en vergankelijkheid van het leven. Klimop achter het paar staat voor de liefde en ook de hand op het hart gaat over liefde. In de tuin zien we Juno, de godin van de liefde en een jong stel. De fontijn slaat op vruchtbaarheid en de tuin in het geheel verheerlijkt de liefde en de toekomst die het paar tegemoet gaat. Er is  geen sprake van exempla contraria, maar er zitten wel degelijk symbolen in die ons leren dat de tijd vergankelijk is en dat liefde iets prachtigs is waar we voorzichtig mee moeten omgaan.

Relatie tussen liederen van Bredero en genrestukken
De liederen van Bredero en de genrestukken hebben allebei een didactische (belerende) functie. Door exempla contraria te gebruiken, wordt er aan de mensen getoond hoe het niet moet. Er wordt boers gedrag getoond en dan vooral uitersten. De mensen wordt als het ware een spiegel voorgehouden: doen ze het zelf ook wel goed? De mensen leren door de liederen van Bredero en genrestukken de normen en waarden van die tijd. Zo wordt er in de liederen van Bredero enorm onbeschoft gedrag getoond en in de hierboven besproken genrestukken worden rommelige huishoudens getoond. Dit zijn allemaal gevallen uit de  exempla contraria. De liederen van Bredero en genrestukken hebben dezelfde didactische functie als belangrijkste functie, maar delen ook een amuserende functie.


Bronnen:
http://www.kunst-stof.nl/Burgerlijk/Schilderk_genre.htm#genrestukken
www.vanderkaap.org/histoforum/.../zeventiende_eeuwsegenrestuk.ppt
http://www.scholieren.com/samenvatting/21462