Algemene
informatie
o Eline Vere – Couperus
o ondertitel: een Haagsche roman
o 1e druk 1889, 14e druk gelezen door mij
o niveau 5
o genre: ‘wordt gerekend tot
het naturalisme (een extreme variant van het realisme). Omstreeks 1870 was er
behoefte aan absolute waarheid. Er wordt zo precies mogelijk de waarheid
verbeeld. Ook wordt duidelijk gemaakt dat de mens bepaald is door erfelijke
eigenschappen, milieu en omstandigheden. Psychologische diepgang is ook een
belangrijk aspect in het verhaal. Ook is het een psychologische roman.
o Het vertelperspectief
is auctoriaal, want de verteller weet alles, maar soms is er opeens een
hij-zijperspectief (personaal).
o 570 blz.
o lastig taalgebruik met veel oud-Nederlandse zinnen en moeilijke zinsbouw.
o 570 blz.
o lastig taalgebruik met veel oud-Nederlandse zinnen en moeilijke zinsbouw.
Opbouw
36 hoofdstukken die weer onderverdeeld zijn in nummers. Die betreft niet per
se een scheidslijn. Soms gaat dezelfde handeling door in 1,2 en 3, 4,5 en 6 zijn
dan een andere gebeurtenis. Samen zijn ze bijvoorbeeld hoofdstuk 3. De hoofdstukken zijn in Romeinse cijfers weergegeven.
Personages (omdat het er enorm veel zijn)
Hoofdpersoon Eline Vere is de zus van Betsy. Ze hebben geen ouders meer en
zijn opgevoeg door een soort tante. De Vere’s hebben ook een neef: Vincent
Vere. Eline is, ondanks het feit dat het niet kan, een soort van verliefd op
hem. Dit heeft er waarschijnlijk mee te maken dat hij haar aan haar vader doet
denken. Vere heeft een goede Amerikaanse vriend, Lawrence St. Clare. Hij vraagt
Eline ten huwelijk en wordt afgewezen. Mina en Grete zijn allebei “meid” in het
gezin. Dan is er ook nog oom Daniel Vere en zijn vrouw Elize. Ze zijn de voogd
van Eline en Betsy.
Betsy is getrouwd met Henk van Raat. Hij is de broer van Paul van Raat.
Paul trouwt met Frederique van Eerlevoort. De moeder, mevrouw van Raat, heeft
een zus en dat is mevrouw Verstraeten.
De Vanraets bestaan uit Marie, Lilly (trouwt met George de Woude, een buur)
en meneer en mevrouw Verstraeten die dus tante is van Henk en Paul.
De Woude-VanBerg bestaat dus uit George en zijn zus Emilie
De van Eerlevoorts bestaan uit mevrouw (de moeder), de eerder genoemde
Fréderique, Otto (later getrouwd met Marie Verstraeten), Etienne (Eetje), en Mathilde van
Rijssel-Eerlevoort (was getrouwd met meneer van Rijssel en door hem verlaten,
waarna ze terug ging naar haar ouderlijk huis). Mathilde (Tilly) heeft
kinderen, een hoop, o.a. Nico en Tina. Deze zijn dus bij die vrouw in huis aan
het begin van het boek omdat ze geen partner hebben. De wel getrouwde zoons en
dochters wonen op een plek genaamd “De Horze”. Daar komen veel personages naar
toe tijdens de vakantieperiodes. Ze heten Theodore, Catherine en Suzanne. Zij
hebben allemaal weer kinderen, waarvan alleen Marianne (kind van Theodore en
Truus) vaak genoemd wordt en Kitty (kind van Catherine).
Jeanne Ferelijn is een vriendin van Eline en Betsy van vroeger waar ze weer
mee in contact komen. Ze heeft kinderen waaronder Dora en een man Frans, die in
Indie werkt en vaak weg is. Ze gaat een keer mee en overlijdt aan ziekte.
Meneer Hovel, waar Paul gaat werken als advocaat.
Toos (Kato) Verstoor en mevrouw, moeder Verstoor.
Fabrice, een acteur waar Eline in het begin, als ze nog minder complex is
en actrice wil worden, heel erg verliefd op wordt.
Samenvatting Eline (bron: collegenet)
Alles komt over als heel gezellig en gelukkig. Je maakt
kennis met de personen en met Eline. De eerste situatie begint met Eline die
een opera ziet. Ze wordt verliefd op de zanger Fabrice. Ze begint plaatjes van
hem te kopen en maakt een album. Daarna maakt ze iedere ochtend wandelingen in
de hoop hem tegen te komen. Als ze voor Sinterklaas een waaier krijgt van een
onbekende, fantaseert ze meteen dat die van Fabrice komt. Als ze weer naar een
stuk van hem gaat, ziet ze hem optreden als burger en ziet ze hoe hij echt is
en is op slag niet meer verliefd.
Eline ontdekt waar de waaier vandaan komt. Otto van Elzevoort heeft hem gegeven. Ze gaat zich meer voor hem interesseren en hij vraagt haar ten huwelijk. Ze twijfelt hevig maar zegt toch ja. Ze is een tijd intens gelukkig en dan gaan ze met ze allen op vakantie naar het landgoed ter Horze.
Vincent logeert bij Betsy en Henk. Als Eline thuis komt gaat ze meer met hem optrekken. Hij maakt haar aan het twijfelen over haar relatie met Otto. Ze besluit het toch uit te maken. Eline maakt het door middel van een brief uit met Otto. Ze sluit zich daarna op in haar kamer en is heel verdrietig.
Betsy stuurt Vincent weg. Eline is daar woest over en vlucht het huis uit, ze trekt bij haar jeugdvriendin Jeanne in. Ze belt wanhopig aan. Jeanne verzorgt haar en Eline trekt voor een maand bij haar in huis.
Eline’s oom, Daniël, komt haar opzoeken en vraagt of ze mee gaat op reis. Eline stemt toe en verdwijnt voor anderhalf jaar uit beeld.
Eline komt weer terug en gaat bij mevrouw Van Raat wonen. Ze is erg ongelukkig en sterk vermagert van haar reis. De dokter constateert een kiem van longtering en een zenuwafwijking.
Eline vertrekt naar Brussel waar ze bij haar oom gaat wonen.
Eline gaat weer terug naar Den Haag waar ze nog een tijdje bij Henk en Betsy verblijft. Dan gaat ze in een pension wonen omdat ze hen geen ellende aan wil doen. Ondertussen verergert haar kwaal, ze kan niet meer slapen en ze is zeer zwaarmoedig. Ze neemt een overdosis morfine en sterft.
Eline is begraven. Paul van Raat, Henk’s broer, trouwt met Otto's zus Frédérique en Otto trouwt met Marie.
Eline ontdekt waar de waaier vandaan komt. Otto van Elzevoort heeft hem gegeven. Ze gaat zich meer voor hem interesseren en hij vraagt haar ten huwelijk. Ze twijfelt hevig maar zegt toch ja. Ze is een tijd intens gelukkig en dan gaan ze met ze allen op vakantie naar het landgoed ter Horze.
Vincent logeert bij Betsy en Henk. Als Eline thuis komt gaat ze meer met hem optrekken. Hij maakt haar aan het twijfelen over haar relatie met Otto. Ze besluit het toch uit te maken. Eline maakt het door middel van een brief uit met Otto. Ze sluit zich daarna op in haar kamer en is heel verdrietig.
Betsy stuurt Vincent weg. Eline is daar woest over en vlucht het huis uit, ze trekt bij haar jeugdvriendin Jeanne in. Ze belt wanhopig aan. Jeanne verzorgt haar en Eline trekt voor een maand bij haar in huis.
Eline’s oom, Daniël, komt haar opzoeken en vraagt of ze mee gaat op reis. Eline stemt toe en verdwijnt voor anderhalf jaar uit beeld.
Eline komt weer terug en gaat bij mevrouw Van Raat wonen. Ze is erg ongelukkig en sterk vermagert van haar reis. De dokter constateert een kiem van longtering en een zenuwafwijking.
Eline vertrekt naar Brussel waar ze bij haar oom gaat wonen.
Eline gaat weer terug naar Den Haag waar ze nog een tijdje bij Henk en Betsy verblijft. Dan gaat ze in een pension wonen omdat ze hen geen ellende aan wil doen. Ondertussen verergert haar kwaal, ze kan niet meer slapen en ze is zeer zwaarmoedig. Ze neemt een overdosis morfine en sterft.
Eline is begraven. Paul van Raat, Henk’s broer, trouwt met Otto's zus Frédérique en Otto trouwt met Marie.
Samenvatting geheel (Bron: http://www.verdec.com/hulpje/boekvers/eline.htm)
Meneer Verstraeten viert zijn
verjaardag. Hij heeft veel goede kennissen uitgenodigd, waaronder de familie
Van Raat en familie De Woude van Bergh. De 23-jarige Eline Vere laat verstek
gaan. Ze voelt zich lusteloos, maar haar zus Betsy en zwager Henk van Raat zijn
wel van de partij. Tijdens het feestje worden een drietal tableaux vivants
vertoond, waarin o.a. Frédérique - Freddy - van Erlevoort een rol speelt. De
avond wordt afgesloten met een souper. Bij thuiskomst treffen Betsy en Henk
Eline aan, die nog niet is gaan slapen. Betsy heeft geen zin om met haar te
praten, maar Eline stort haar hart uit bij Henk. Ze zou het liefst sterven, haar
leven heeft toch geen nut. Henk weet haar te bedaren en vrolijkt haar weer op.
Een paar dagen later gaat Eline alsnog bij dhr. Verstraeten langs om hem te
feliciteren. Eline ziet hoe de fotograaf opnamen maakt van de tableaux.
Vergeleken met de andere meisjes voelt Eline zich al oud.
Betsy organiseert een intiem diner,
waarvoor de familie De Woude van Bergh en de familie Ferelijn, uitgenodigd
zijn. Jeanne Ferelijn is een vroegere schoolvriendin van Betsy en Eline, maar
het verschil tussen hen is groter geworden. De familie Ferelijn is een
eenvoudige ambtenarenfamilie met drie kinderen. Ze bewonen een bovenhuis in Den
Haag. Jeanne voelt zich niet thuis bij de familie Van Raat. Ze vindt dat Eline
veranderd is en ook Betsy’s laatdunkende toon irriteert haar. Eigenlijk heeft
ze er spijt van dat haar man, Frans, de uitnodiging aangenomen heeft. Als de
familie Ferelijn naar huis is, gaan Eline en Betsy met broer en zus De Woude
van Bergh naar de Franse opera ‘Le Tribut de Zamora’. In de opera treedt de
nieuwe bariton Théo Fabrice op. Eline is zeer van hem onder de indruk en
bewondert zijn stem. Tijdens de pauze duikt plotseling neef Vincent Vere op. Ze
hebben hem al lange tijd niet meer gezien, omdat hij altijd voor zaken op reis
is. Vincent vindt Fabrice maar ‘een lelijke, dikke baas.’.
Mevrouw Van Raat komt langs om thee te
drinken. Eline en Paul van Raat zingen duo’s uit ‘Une Nuit à Venise’ en ‘Roméo
et Juliette’. In gedachten is Eline steeds bij Fabrice. Ze leest diverse
positieve recensies over zijn optreden. Op sinterklaasavond is de familie Van
Raat en Verstraeten uitgenodigd bij de Van Erlevoorts. Eline krijgt een
prachtig cadeau: een waaier, beschilderd door Bucchi. Freddy van Erlevoort weet
dat het geschenk van haar broer Otto is, maar verzwijgt dit feit. Eline is er
echter van overtuigd dat ze hem van Fabrice heeft gekregen. In de periode die
daarop volgt, koopt Eline foto’s van Fabrice en legt ze een heel album over hem
aan. Ze gaat ’s morgens wandelen in de hoop dat ze hem tegenkomt. In de opera
zit ze vooraan, omdat ze het gevoel heeft dat hij speciaal voor haar zingt. Na
een boswandeling met de honden van Henk en Betsy, krijgt Eline grote ruzie met
Betsy. Ze heeft, tegen de afspraak in, de honden naar huis meegenomen. Ze
spreken een week lang niet meer met elkaar.
Eind januari is Eline jarig. Henk
brengt het cadeau naar Eline’s kamer, omdat ze weigert beneden te komen. Later
laat Eline zich toch nog even zien. Het komt tot een formele verzoening tussen
Eline en Betsy, maar de spanningen blijven. Ook Vincent komt op
verjaardagsvisite. Eline heeft veel sympathie voor Vincent, omdat er een
treffende gelijkenis is met haar overleden vader. Vincent vertelt haar over
zijn Amerikaanse vriend, die voor hem een baan zoekt. Eline geeft aan dat ze
zelf ook wel weg zou willen uit Den Haag.
Lili Verstraeten krijgt bezoek van
Georges de Woude van Bergh. Ze ontvangt hem koel, maar is verward over haar
gevoelens voor hem. Georges bespreekt met zijn zus Emilie de financiële
consequenties van een eventueel huwelijk met Lili.
Eline bezoekt opnieuw het optreden van
Fabrice in het concert ‘Diligentia’. De operazanger treedt ditmaal op als een
‘dikke timmerman in rok’. Eline’s liefde voor hem is als sneeuw voor de zon
verdwenen. Als ze thuis komt verbrandt ze haar album met zijn foto’s, die ze
drie maanden lang koesterde.
In het voorjaar maakt Otto Eline het
hof. Iedereen praat erover en verwacht binnenkort hun verlovingsaankondiging.
Freddy is niet gelukkig met de partnerkeuze van haar broer. Ze vindt Eline een
‘stuk onnatuur’. Eline twijfelt over Otto’s huwelijksaanzoek. Nooit had Otto’s
beeld haar gedachten ook maar een ogenblik vervuld. Ze besluit een partijtje te
organiseren en Otto uit te nodigen. De overige gasten wachten de hele avond op
de grote mededeling, maar deze blijft uit. Als alle gasten weer naar huis zijn,
valt Eline huilend in Henks armen. Ze is verward en weet niet wat ze moet doen.
Uiteindelijk accepteert ze Otto’s aanzoek. Otto wil juist naar huis gaan, als
Eline haar instemming geeft. De verloving is daarmee een feit. Freddy uit haar
gevoelens over Eline bij de zusjes Verstraeten. Ze had haar broer nog zo
gewaarschuwd voor Eline. Het verliefde paar trekt er regelmatig op uit om te
wandelen op het Scheveningse strand. Ook Georges en Lili zijn er vaak te vinden.
Eline wordt door de familie Van Erlevoort uitgenodigd, om de zomer door te
brengen op hun landgoed De Horze in Gelderland. Betsy vraagt Vincent om te
blijven logeren, gedurende de periode dat Eline weg is. Eigenlijk mag ze hem
niet, want hij is haar absolute tegenpool.
Eline voelt zich erg gelukkig op De
Horze. Ze kan geheel zichzelf zijn en Otto’s liefde geeft haar vleugels. Ze
krijgt een compleet andere kijk op de wereld, dan die ze kent uit de vele
romannetjes. Eline is lief en aardig voor alle familieleden en uiteindelijk
weet ze zelfs Freddy’s sympathie voor haar te winnen. Desondanks voelt Eline
grote angst; haar geluk is bijna volmaakt.
In september keert Eline weer terug
naar haar familie in Den Haag. Vincent is van mening dat de mens geen vrije wil
heeft en afhankelijk is van het noodlot. In eerste instantie bestrijdt Eline
zijn mening, maar als snel slaat de twijfel weer toe. Eline is bang dat haar
relatie met Otto ook bepaald is door omgeving en omstandigheden. Plotseling
valt Vincent flauw. De dokter adviseert hem rust te nemen en het bed te houden.
Eline is bang dat Vincent heimelijk verliefd op haar is en besluit hem te
verzorgen. Enkele dagen later ontvangt Vincent een brief van zijn Amerikaanse
vriend Lawrence St. Clare. Hij schrijft dat hij in New York een betrekking voor
hem heeft gevonden. Betsy en Otto geven te kennen, dat ze blij zijn dat Vincent
weer vertrekt. Eline heeft Otto steeds verdedigd, maar valt nu zelfs ook tegen
hem uit. Henk dwingt Eline haar excuses te maken, maar de breuk blijft
aanwezig. Eline voelt zich verward over haar gevoelens voor Otto en Vincent. Ze
schrijft Otto een brief waarin ze de verloving verbreekt. Otto beseft dat Eline
nooit werkelijk van hem gehouden heeft en vindt steun bij zijn familie.
Betsy heeft genoeg van Vincent. Ze
vindt haar neef een klaploper en een nietsnut. Na een knallende ruzie, besluit
Vincent te vertrekken. Hij neemt afscheid van Eline, die niet begrijpt waarom
hij niet op haar avances in gaat. Tijdens een diner uit Eline haar woede over
Vincents vertrek en Betsy’s rol in die kwestie. Thuisgekomen wordt de discussie
voortgezet en rent Eline het huis uit. Ze zoekt steun bij de familie Ferelijn,
waar ze ruim een maand verblijft. Eline’s gezondheid is sterk achteruit gegaan,
maar ze herstelt goed. Betsy schakelt de hulp in van oom Daniël Vere en zijn
vrouw Elise. Ze nemen Eline mee om te gaan reizen, zodat ze tot rust kan komen.
Gedurende de anderhalf jaar dat Eline
weg is, gebeurt er veel. Georges en Lili trouwen. Marie Verstraeten is verliefd
geworden op Otto van Erlevoort. Als Eline terugkeert naar Den Haag, trekt ze in
bij mevrouw Van Raat. De lieve vrouw heeft een kamer ingericht, met al haar
persoonlijke spulletjes. Eline is gelukkig, omdat ze nu bij mensen is die ècht
van haar houden. Lichamelijk gaat het echter slecht met haar. Ze hoest veel,
kan niet meer zingen en heeft last van hallucinaties. De dokter stelt vast dat
Eline last heeft van longtering, als gevolg van een verwaarloosde kou. Ook ziet
hij dat Eline iets heeft wat hij het noodlot van haar familie noemt. Hij
adviseert haar veel rust te nemen. Eline probeert wat afleiding te zoeken. Ze
wijdt zich aan liefdadigheid en religie, maar kan daarin ook geen levensdoel
vinden. Eline vindt dat ze niet voldoende rust vindt bij mevrouw Van Raat en ze
besluit weer naar haar oom en tante in Brussel te gaan.
Ook haar verblijf in Brussel is niet
wat Eline ervan verwacht had. Ze voelt zich niet thuis bij de levensstijl van
oom Daniël en tante Elise. Plotseling komen Vincent en Lawrence St. Clare op
bezoek in Brussel. St. Clare heeft belangstelling voor Eline en is van mening
dat zij in Brussel niet op haar plaats is. Eline is onder de indruk van zijn
onafhankelijkheid, rust en wilskracht. Na een paar dagen kondigen Vincent en
St. Clare hun vertrek naar Rusland aan. St. Clare doet Eline een
huwelijksaanzoek, maar Eline durft niet direct antwoord te geven. Ze belooft
hem meer duidelijkheid als hij over vijf maanden terug komt.
Mevrouw van Raat zorgt ervoor dat haar
zoon Paul en Freddy van Erlevoort weer bij elkaar komen. Frédérique had hem
trots afgewezen toen hij haar plotseling kuste. Later kreeg ze hier spijt van.
Eline besluit weer terug te gaan naar
Den Haag. Haar zus Betsy heeft inmiddels een pensionkamer voor haar gevonden,
waar ze kan wonen. Eline krijgt daar de kans om rustig na te denken over haar
leven. Ze wordt depressief en denkt aan zelfmoord. Haar hysterieaanvallen
worden onderdrukt door morfine. Ze ziet geen verschil meer tussen waarheid en
fantasie. Ook is ze van mening dat niet zij, maar Otto trouweloos is geweest.
In een vlaag van waanzin neemt ze een teveel aan morfine, waardoor ze voorgoed
inslaapt.
Na haar dood trouwen Paul en Freddy.
Paul krijgt tevens een aanstelling als burgemeester in Heibeek. Marie trouwt
met Otto van Erlevoort, die eindelijk zijn verdriet om Eline heeft overwonnen.
Ruimte en Tijd
De meeste dingen spelen zich af in Den Haag. Sommige stukken zijn in “De
Horze” in Gelderland en Eline is een lange tijd in Brussel bij oom Daniel,
waarmee ze veel andere plekken bereist.
Het speelt zich af
aan het einde van de negentiende eeuw. Je krijgt een overtuigend beeld van de
leefstijl van de hogere Haagse milieus. Het verhaal speelt zich af aan het
einde van de negentiende eeuw. De totale vertelde tijd is ongeveer vierenhalf jaar. De gebeurtenissen worden in chronologische volgorde
verteld, afgewisseld door flash-forwards (sprongen van een en anderhalf jaar)
en enkele flash-backs.
Thema
-Noodlot: Dit is het
hoofdthema in Eline Vere.
Volgens Vincent Vere heeft de mens geen eigen wil en is zijn toekomst bepaald
door het noodlot. De angst voor het noodlot treft Eline. Ze is bang dat haar
huwelijk met Otto alleen maar bepaald is door erfelijke factoren en
omstandigheden.
-Milieu: Het thema
milieu hangt nauw samen het hoofdthema noodlot. Alle verhaalfiguren zijn
gevormd door hun afkomst. Eline is van gegoede familie en heeft een eigen
kapitaal. Ondanks haar afkomst, kan ze zich niet thuis voelen in het Haagse
milieu van partijtjes, opera en tableaux vivants. De ‘armere’ familie Ferelijn
leeft eenvoudig. Jeanne Ferelijn vindt zelfs dat haar vroegere
schoolvriendinnen Eline en Betsy erg veranderd zijn.
Motieven
o eenzaamheid en relaties/liefde in tegenstelling
o noodlot: (af en toe liedjes die al voorspellen dat t slecht gaat aflopen.
Bvb de opara teksten. Eline zingt ze en heeft niet door dat ze er naar toe
gaat!
o afkomst: alles draait om het mileu waarin geleefd wordt, die adel.
o huichelarij en depressie: Eline is depressief en noemt iedereen die
gelukkig is huichelaar. Ze doen maar alsof ze gelukkig zijn.
o Liefde voor muziek. Eline houdt van muziek (Fabrice is niet voor niets
haar onbereikbare liefde) en ze zingt vaak alleen of samen met Paul achter de
piano. Ook bij de opera’s komt het muziekvermaak aan bod.
Verwachting en Uitkomst
Ik vond het een prachtig boek. Ik heb best wel iets tegen dikke boeken,
maar ik ben blij dat ik heb doorgezet.
Leesmotivatie
Mijn oma had het er al jaren over dat ik dit boek eens moest proberen. Ik
ben toen met haar naar een museum in het teken van het boek gegaan en heb
besloten dat ik het “ooit eens zou lezen”. Het is de bedoeling, dat dit naast Rituelen het
aandachtsstuk van mijn lijst is. Het was dan ook echt even doorzetten, door de
dikte, het taalgebruik, de lastige verbanden.